SULAMA ALANLARINDA ARAZİ DÜZENLENMESİNE DAİR

TARIM REFORMU KANUNU

Kanun Numarası : 3083

Kabul Tarihi : 22/11/1984

Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 1/12/1984 Sayı: 18592

Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 24 Sayfa: 80

* *

Bu Kanun ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren

yönetmelik için, "Yönetmelikler Külliyatı" nın kanunlara göre

düzenlenen nümerik fihristine bakınız.

* *

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç ve Tanımlar

Amaç

Madde 1 - Bu Kanunun amacı sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli

görülen alanlarda;

a) Toprağın verimli şekilde işletilmesini,işletilmesinin korunmasını, birim

alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artı-

rılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını,

b) Yeterli toprağı bulunmayan ve topraksız çiftçilerin zirai aile işletmele-

ri kurabilmeleri için Devletin mülkiyetinde bulunan topraklarla topraklandırıl-

malarını, desteklenmelerini, eğitilmelerini,

c) Ekonomik üretime imkan vermiyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının

gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılma-

sını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendir-

meye yeterli olmayacak derecede parçalanmasını ve küçülmesini önlemeyi,

d) Yeni yerleşme yerleri kurmayı, mevcut yerleşme yerlerine eklemeler yap-

mayı,

e) Zorunluluk halinde tarım arazisinin diğer amaçlara tahsisini düzenlemeyi,

f) Dağıtılmayan tarım arazisinin değerlendirilme şeklini belirlemeyi,

g) Bakanlar Kurulunca gerekli görülen diğer bölgelerde gayrimenkullerin

Milli Güvenlik nedeniyle mülkiyet ve tasarruf şekillerinde ve yerleşim yerlerin-

de düzenlemeler yapmayı, sağlamaktır.

Tanımlar

Madde 2 - Bu Kanuna göre,

a) Sulama Alanı: Devletçe sulamaya açılan veya projeleri bitirilmiş olup da

sulama yatırımlarına başlanan ve devam eden alanlardır.

b) Tarım Arazisi: Orman sınırları dışında kalan, zirai üretim yapılan, ça-

yır, mera, yaylak ve kışlak olarak kullanılan, kullanılma şekillerinden birine

tahsis edilen veya ekonomik olarak imar, ihya ve ıslah edilerek üretime açılabi-

lecek arazilerdir.

c) Sulu Arazi: Devletçe sulanan arazidir. Sahibinin kendi imkanları ile su-

ladığı kuru arazi gibi işlem görür.

KANUNLAR, TEMMUZ 1990 (Ek - 6)

d) Toprağın Verimli Olarak İşletilmesi: Toprağın bulunduğu bölgenin ekolojik

ve ekonomik şartlarına, modern tarım usullerine uygun olarak toprak ve su kay-

naklarının kullanılması, korunması, gerekli her türlü tedbirler alınarak verim-

liliğin artırılması suretiyle işlenmesi veya işletilmesidir.

e) Aile: Karı - Koca ve birlikte oturan reşit olmayan çocuklardan meydana

gelen müessesedir. Ailede kocaya, koca yoksa karıya "aile reisi" denir.

f) Çiftçi: Geçimini, bedeni ve fikri güçlerini kısmen veya tamamen katarak,

tarımdan sağlayanlara denir.

g) Tarım Toprakları: Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığınca birinci, ikinci,

üçüncü ve dördüncü sınıf olarak belirlenen topraklardır.

h) Toprağın Derecelendirilmesi : Toplulaştırma işlemlerinde toprağın uygu-

lama tarihindeki rayiç bedeli, verimliliği, özellikleri, yerleşim yerlerine olan

mesafesi, konumu gibi unsurlar esas alınarak değiştirilecek toprakla denkliğini

sağlamaktır.

i) Tarımsal İşletme Geliri: Brüt gelirden değişken masraflar düşüldükten

sonra kalan miktardır.

j) İlgili veya Uygulayıcı Kuruluş: Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığına bağ-

lı Toprak ve Tarım Reformu Genel Müdürlüğünü ifade eder.

k) Uygulama Alanı veya Bölgesi: Bu Kanunun amacına uygun olarak Bakanlar Ku-

rulunca sınırları belirtilmiş alandır.

l) Örnek İşletme: Bölgenin ekonomik ve ekolojik şartlarına göre toprağın ve-

rimli olarak işletilmesini koruyan ve geliştiren, modern tarım usullerini uygu-

layan, tarımsal bir işletme planı ile çalışan, uygulama alanı olarak tespit

edilen bölgede son üç yılda birim alandan bölge ortalamasının Bakanlar Kurulunca

tespit edilecek belli katı kadar fazla tarımsal üretim elde eden, işletme tipine

ve büyüklüğüne göre gerekli tarımsal alet ve vasıtalara sahip olan işletmeler-

dir.

İKİNCİ BÖLÜM

Uygulama

Uygulama alanı

Madde 3 - Bu Kanunun uygulama alanı, ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar

Kurulunun kararı ile belirtilen alanlardır. Bakanlar Kurulunun bu kararı, kamu-

laştırma ve diğer işlemler bakımından kamu yararı kararı sayılır ve Resmi Gaze-

te'de yayımlanır.

İlgili kuruluşun tasarrufuna geçecek arazi

Madde 4 - Uygulama alanlarında:

a) Devletin hüküm ve tasarrufu veya özel mülkiyetinde olup kamu hizmetlerin-

de kullanılmak üzere tahsis edilmemiş arazi uygulama kararının Resmi Gazete'de

yayımı ile,

b) Gerçek veya özel hukuk tüzelkişilerinin mülkiyetinde bulunan arazi ve di-

ğer gayrimenkuller kamulaştırma ile,

Uygulayıcı kuruluşun tasarrufuna geçer.

Sahibine bırakılacak arazi

Madde 5 - Uygulama alanlarında, bu Kanunun amacını gerçekleştirmek için

ilgili kuruluşça bağ, bahçe ve ağaçlık arazi ve örnek işletmeler hariç, gerçek

kişilerle özel hukuk tüzelkişilerine ait tarım topraklarından o bölge için tes-

pit edilen dağıtım normunun on katını aşan kısmı ile varsa üzerindeki tarımsal

yapı ve tesisler kamulaştırılır. Bu suretle yapılacak kamulaştırmalarda Devletçe

sulanan arazi sulu arazi sayılır.

Sahibine bırakılacak tarım arazisinin bir kısmı sulu, bir kısmı kuru ise ay-

nı tarımsal işletme gelirinin sağlanması kaydı ile sulu arazi kuru araziye tah-

vil edilir.

Sahibine bırakılacak topraklar, bölgenin özellikleri dikkate alınarak

Bakanlar Kurulunca en çok yüzde elli oranında artırılabilir.

Bakanlar Kurulunca bu Kanunun birinci maddesinin (g) bendine göre uygulama

alanı olarak ilan edilecek diğer alanlarda, gerektiğinde arazi ve diğer gayri-

menkullerin tamamı kamulaştırılabilir.

Kamulaştırma kararı, bölgedeki teşkilatının teklifi ve ilgili kuruluşun ona-

yı ile alınır.

Arazi ve mevcut ise üzerindeki diğer gayrimenkullerin bedel tespiti, ilgili

kuruluşça kendi teşkilatından görevlendirilecek üç ve mahallin en büyük mülki

amirince görevlendirilecek iki bilirkişi üyeden oluşan "Bedel Takdir Komisyo-

nu" nca yapılır. Kamulaştırma işlemlerine dair diğer hususlar, yönetmelikte be-

lirtilir.

Kamulaştırmada sahibine bırakılacak toprak mümkün olduğu kadar toplu halde

ve işletmeyle ilgili yapı ve tesislerden yararlanmaya en elverişli şekilde top-

rak sahibi tarafından seçilir. Ancak seçim hakkı kamulaştırılacak toprakların

düzenli bir biçimde dağıtılmasını ve verimli şekilde işletilmesini engelleyecek

tarzda kullanılamaz.

Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde yapılacak kamulaştırmalara 4/11/1983

tarih ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri uygulanır.

Toplulaştırma

Madde 6 - Bu Kanunda belirtilen amaçları gerçekleştirmek üzere uygulama

alanlarında ilgili kuruluşça, isteğe bağlı veya maliklerin muvafakatı aranmaksı-

zın arazi toplulaştırılması yapılabilir.

İsteğe bağlı olanlara öncelik vermek kaydıyla arazi toplulaştırmasını teşvik

için ilgili kuruluşça arazi genişletmek ve kredi imkanlarından daha fazla fayda-

landırmak gibi destekleyici tedbirler alınabilir.

Toplulaştırma sonunda dağıtılan veya sahibine bırakılan tarım arazisi malik-

leri adına, geriye kalan arazi ise Hazine adına uygulayıcı kuruluşun talebi ile

tapuya tescil edilir. Malikleri adına tescil edilen arazi bu Kanun hükümleri dı-

şında o bölge için tespit edilen dağıtım normundan daha küçük parçalara rızaen

veya hükmen taksim edilemez ve ifraz işlemlerine konu olamaz. Bu husus tapu si-

ciline şerh edilir.

Toplulaştırma esas ve usulleri ile toprağın derecelendirilmesinin nasıl ya-

pılacağı yönetmelikte belirtilir.

Uygulayıcı kuruluşa geçen tarım arazisinin tasarruf ve tahsisi

Madde 7 - Uygulayıcı kuruluş, tasarrufuna geçen araziyi yeterli toprağı bu-

lunmayan veya toprağı olmayan çiftçilere dağıtabileceği ve kiraya verebileceği

gibi, iskan projelerinin ve toplulaştırmanın gerçekleştirilmesi amacıyla da

kullanabilir.

Gerektiğinde bu arazi kendilerine özel kanunlarla verilen görev ve yetki

içinde kullanmaları şartıyla diğer kamu kuruluşlarına tahsis edilmek üzere Hazi-

nenin tasarrufuna bırakılabilir.

İlgili kuruluşun tasarrufuna geçen arazi, gerektiğinde gerçek ve tüzelkişi-

lere ait aynı değerdeki araziyle değiştirilebilir.

Arazi dağıtımı

Madde 8-Dağıtımdan faydalanacaklara verilecek toprak büyüklüğü,iklim ve top-

rak özellikleri ile bölge için öngörülen tarımsal işletme tipleri de gözönünde

bulundurularak, 1984 yılı toptan eşya fiyatları endeksine göre yıllık tarımsal

işletme geliri bir milyon liradan aşağı olmamak kaydı ile bulunacak miktardır.

Bu miktar, uygulayıcı kuruluş tarafından hesap edilerek uygulamanın duyurul-

ması ile birlikte dağıtılacak "Toprak Normu" Bakanlar Kurulunca tespit edilerek

Resmi Gazete'de yayımlanır.

Dağıtılacak toprak büyüklüğü Bakanlar Kurulu Kararı ile birinci fıkrada be-

lirtilen miktarın bir katını geçmeyecek miktarda artırılabilir. Verilecek tarım

arazisinin bir kısmı sulu bir kısmı kuru ise aynı tarımsal işletme gelirinin

sağlanması kaydı ile sulu arazi kuru araziye tahvil edilir.

Dağıtım normundan daha az toprağı olanlara, kendi toprağı ile birlikte bi-

rinci fıkrada tespit edilen geliri getirecek miktarda toprak verilir.

Tarım toprağının dağıtımından faydalanacaklar ile bunlarda aranacak şartlar

ve dağıtımda gözönünde bulundurulacak sıra ve öncelikler, yönetmelikle tespit

edilir.

Borçlandırma

Madde 9 - Bu Kanuna göre tarım toprağının dağıtımından faydalananlar ile

yerleşime tabi tutulanlar, iktisap tarihinde mülkiyetini iktisap ettikleri ta-

rım toprağının ve mevcutsa üzerindeki diğer gayrimenkullerin tespit edilen ra-

yiç bedeli üzerinden, uygulayıcı kuruluşa borçlanırlar. Borçlandırmak suretiyle

verilen tarım toprakları, sahiplerinin adına tapuya tescil edilir.

Borçlar, borçlandırmadan sonra gelen dördüncü yılın Ocak ayını takip eden ve

uygulayıcı kuruluş tarafından hasat dönemleri dikkate alınarak tespit edilecek

aylardan başlamak üzere, on yılda ve on eşit taksitte faizsiz olarak ödenir.

Borçlandırma esas ve usulleri, yönetmelikle düzenlenir.

Dağıtılan toprağın geri alınması

Madde 10 - Topraklandırılan çiftçiler, topraklarını askerlik veya belgelen-

dirilmiş uzun süreli hastalık gibi geçerli bir özürü olmaksızın aralıksız üç yıl

süre ile bu Kanunun öngördüğü şekilde işletmedikleri, borçlarını ve aldıkları

kredileri ödemedikleri takdirde, dağıtılan topraklar geri alınır.

Kayıt Hazine adına ilgili kuruluşun müracaatı üzerine Mahalli Tapu Sicil Mu-

hafızlığı tarafından bir hükme hacet kalmaksızın düzeltilir ve ilgili kuruluşun

tasarrufuna bırakılır.

Dağıtılan topraklar üzerinde tasarruf tahdidi

Madde 11 - Bu Kanuna göre dağıtılan topraklar bölünemez. Miras hükümleri dı-

şında başkalarına devredilemez. Ancak dağıtılan çiftçilerle mirasçıları tarafın-

dan işletilebilir. Bu arazi kamu yararı dışında hiçbir ayni hakla kayıtlanamaz,

haczedilemez, satış vadine konu edilemez ve kiraya verilemez. Ancak sahibine bı-

rakılan topraklar, o bölge için tespit edilen dağıtım normundan daha küçük par-

çalara hükmen veya rızaen bölünmemek suretiyle devir ve temlik edilebilir. Bu

husus tapu siciline şerh edilir.

Çiftçilikten herhangi bir sebeple vazgeçmek isteyenlerin iktisap ettiği ta-

rım toprakları ve varsa üzerindeki gayrimenkuller, uygulayıcı kuruluşa iade edi-

lebilir. Bu hallerde, çiftçi tarafından yapılmış zaruri ve faydalı tesis ve di-

ğer gayrimenkullerin rayiç bedeli, ilgili kuruluşça sahibine ödenir. Bu durumda,

borç tasfiyesi ve diğer ödeme işlemleri yönetmelikle düzenlenir.

Dağıtılan ve sahibine bırakılan topraklarda mirasçıların tasarrufu

Madde 12 - Mirasçıların, mirasın açılmasından itibaren altı ay içinde kendi

aralarında aile ortaklığı şeklinde işletmedikleri veya rızaen kendi aralarında

devir

ve temlik işlemlerini yapmadıkları hallerde, dağıtılan toprak ve mevcutsa işlet-

meyle ilgili gayrimenkullerin bedeli, bu Kanun hükümlerine göre ödenmek kaydıyla

uygulayıcı kuruluş tarafından geri alınır. Uygulayıcı kuruluş, geri alınan

işletmeyi, öncelikle mirasçılara veya topraksız veya az topraklı çiftçilerden

birine tahsis edebilir.

Uygulama bölgelerinde kendilerine tarım toprağı bırakılanların ölümü halinde

bırakılan tarım toprağı o bölge için tespit edilen dağıtım normundan az olmamak

üzere ve işletmeye ait yapı ve tesisler ile araç ve gereçler, genel hükümlere

göre mirasçılar arasında taksim ve ifraz edilerek miras ortaklığına son verile-

bilir.

Taksim ve ifraz sonucu yeni işletmelerdeki toprak büyüklüğünün bölgedeki

toprak normu altına düşmesi halinde, bu maddenin birinci ve ikinci fıkra hüküm-

leri uygulanır.

Temliki tasarrufların durdurulması

Madde 13 - Uygulama alanlarında Bakanlar Kurulu kararının Resmi Gazete'de

yayımı tarihinden itibaren, kamulaştırma, toplulaştırma, arazi değiştirilmesi ve

dağıtım işlemlerinin tamamlanması veya tapuya tescili sonuçlandırılıncaya kadar,

gerçek kişilerle özel hukuk tüzelkişilerine ait arazinin mülkiyet ve zilyetliği

devir ve temlik edilemez. Bu araziler ipotek edilemez ve satış vaadine konu ola-

maz. Ancak, bu kısıtlama süresi beş yılı aşamaz. Sulama şebekesi tamamlanıp su-

lamaya geçinceye kadar da aynı işlemler yapılmaz. Bu kısıtlamada ise süre, beş

yılı aşamaz.

Kısıtlama süresi içerisinde arazisini ve varsa üzerindeki tesisleri satmak

isteyen gerçek ve özel hukuk tüzelkişilerin müracaatları halinde, uygulayıcı ku-

ruluş bu kişilere ait tarım toprağını ve varsa üzerindeki tesisleri, altmış gün

içinde bu Kanun hükümlerine göre kamulaştırır veya yönetmelikle tespit edilecek

esaslar dahilinde bunların başkalarına satışına izin verir.

Yukarıda belirtilen süre içinde, bu gibi arazi sadece T.C. Ziraat Bankası,

Türkiye Zirai Donatım Kurumu ve Tarım Kredi Kooperatiflerine ipotek edilebilir.

Bu kısıtlama süresi içerisinde ipoteğin paraya çevrilmesi gerektiğinde be-

del, bu Kanun hükümlerine göre uygulayıcı kuruluş tarafından alacaklıya ödenerek

arazinin Hazine mülkiyetine geçirilmesi sağlanır.

Birinci fıkrada belirtilen süreler içinde mahkemeler veya icra iflas daire-

leri tarafından bu arazi hakkında devir ve temliki gerektiren bir karar verile-

mez. Miras yoluyla intikaller, bu hükmün kapsamı dışındadır. Ayrıca mahkemeler

satış suretiyle miras ortaklığının giderilmesine karar veremezler.

Yeni yerleşim yerlerinin kurulması

Madde 14 - Uygulama bölgesinde Bakanlar Kurulu kararı ile yeni yerleşim yer-

leri kurulabilir veya mevcut köyler ile köy altı yerleşim birimleri birleştiri-

lebilir. Yeni köy altı yerleşim birimleri kurulamaz. Bu Kanuna göre toprak dağı-

tımından yararlanma haklarına sahip olup da istekte bulunanlardan uygun görülen-

ler, yeni yerleşim yerlerine yerleştirilebilirler.

Yeni yerleşim yerlerine yerleştirilenler, İskan Kanunundaki muafiyet ve is-

tisnalardan faydalandırılırlar.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli Hükümler

Çayır, mera ve benzeri arazilerin tespit ve tahsisi

Madde 15 -(Mülga: 25/2/1998-4342/36 md.)

Tapu ve kadastro işlemleri

Madde 16 - Uygulama alanı ilan edilen bölgelerde arazinin tapu ve kadastro

işlemleri, ilgili kuruluşun talebi üzerine Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünce

öncelikle ve belirlenecek süre içerisinde tamamlanır.

Çiftçilerin desteklenmesi

Madde 17 - Uygulama alanlarında bu Kanun hükümlerine göre topraklandırılan-

larla kendilerine uzun süreli sözleşmelerle arazi kiralananlar ve dağıtım normu-

na kadar arazi sahibi çiftçiler, uygulayıcı kuruluş tarafından yönetmelikte tes-

pit edilecek esaslar dahilinde verimliliği ve üretimi artırmak gayesiyle ayni ve

nakdi kredi ile desteklenirler.

Uygulayıcı kuruluş, verilen kredilerin amacına uygun olarak kullanılıp kul-

lanılmadığını denetler. Amacına uygun kullanılmayan krediler, 6183 sayılı Amme

Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre, ilgili kuruluşça

tahsil edilir.

Yabancı uyruklulara ait arazi

Madde 18 - Yabancı uyruklulara ait gayrimenkullerin kamulaştırılmasına Ba-

kanlar Kurulunca Karar verilir. Kamulaştırmaya karar verilirse, bedelinin tespi-

ti ve ödenmesi mütekabiliyet esaslarına göre yapılır.

Arazinin tarım dışı amaçlarla kullanılması

Madde 19 - Uygulama alanlarında bulunan tarım arazisi, zorunlu sebepler ol-

madıkça tarım dışı amaçlarla kullanılmaz. Ancak zorunlu hallerde, uygulama alan-

larındaki arazi ilgililerin müracaatı üzerine uygulayıcı kuruluşun izni ile ta-

rım dışı amaçlarda kullanılabilir.

Fon

Madde 20 - Bu Kanunda verilen hizmetlerin gerçekleştirilmesi ile ilgili ola-

rak "Tarım Reformu Fonu" adı ile bir fon kurulmuştur. Fonun yönetimi ile uygula-

yıcı kuruluş görevlidir.

Mülga 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanununun 201 inci maddesine göre

kurulmuş olan fonun bakiyesi ve alacak, borçları bütün hak ve vecibeleri ile