KOOPERATİFLER KANUNU (1)

KOOPERATİFLER KANUNU (1)

Kabul Numarası : 1163

Kabul Tarihi : 24/4/1969

Yayımlandığı R.Gazete: Tarih: 10/5/1969 Sayı: 13195

Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 8 Sayfa: 1955

Bu Kanun ile ilgili tüzük için, "Tüzükler Külliyatı"nın kanunlara

göre düzenlenen nümerik fihristine bakınız.

BİRİNCİ BÖLÜM

Kooperatif ve Kuruluşları

A) Tarif:

Madde 1 - Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik men-

faatlerini ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılıklı yar-

dım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amaciyle gerçek ve kamu

tüzel kişileri ile özel idareler, belediyeler, köyler, cemiyetler ve dernekler

tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli teşekküllere kooperatif

denir.

B) Kuruluş, muteberlik şartları, isim kullanma yetkisi:

Madde 2 - Bir kooperatif en az 7 ortak tarafından imzalanacak ana sözleşme

ile kurulur. Ana sözleşmedeki imzaların noterce onaylanması gerekir.

Yapı kooperatifleri ile konusuna taşınmaz mal temliki dahil bulunan diğer

kooperatiflerin anasözleşmelerinde ortaklara taşınmaz mal temlik edileceği hak-

kındaki taahhütler başka bir resmi şekil aranmaksızın muteberdir.

Sermaye miktarı sınırlandırılarak kooperatif kurulamaz. Kooperatif adını an-

cak bu kanuna göre kurulmuş teşekküller kullanabilir.

(Ek: 6/10/1988-3476/1 md.) Kooperatifler ve üst kuruluşlarının unvanlarında,

kamu kurum ve kuruluşlarının isimlerine yer verilemez.

C) İzin verme, tescil ve ilan:

Madde 3 - Ana sözleşme, Ticaret Bakanlığına verilir. Bakanlığın kuruluşa

izin vermesi halinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tes-

cil ve ilan olunur. Tescil ve ilan olunacak hususlar şunlardır:

1. Ana sözleşme tarihi,

2. Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi,

----------------------------------

(1) 13/12/1983 tarih ve 183 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 50 nci maddesi

hükmü gereğince anılan maddede sayılan kooperatiflerle ilgili olarak Ticaret

Bakanlığına ve Bakanına verilmiş olan görev ve yetkiler Tarım Orman ve Köy-

işleri Bakanlığına ve Bakanına devrolunmuştur.

KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)

3. Kooperatifin unvanı ve merkezi,

4. Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına karşılık olarak ödenen en

az miktar ve her ortaklık payının değeri,

5. Ortaklık payı belgelerinin ada yazılı olduğu,

6. Ayni sermaye ve devralınan akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret

oldukları ve bunlara biçilen değerler,

7. Kooperatifin ne suretle temsil olunacağı ve denetleneceği,

8. Yönetim Kurulu üyeleriyle kooperatifi temsile yetkili kimselerin ad ve

soyadları,

9. Kooperatifin yapacağı ilanların şekli ve anasözleşmede de bu hususta bir

hüküm varsa yönetim kurulu kararlarının pay sahiplerine ne suretle bildirilece-

ği,

10. Kooperatifin şubeleri: Kooperatifler, lüzum gördükleri takdirde memleket

içinde ve dışında şubeler açabilirler. Şubeler, merkezin sicil kaydına atıf ya-

pılmak suretiyle bulundukları yer ticaret siciline tescil olunurlar.

Ticaret Bakanlığı, ana sözleşmelerin, kanunun ihtiyari hükümlerinden ayrıl-

dığını ileri sürerek kooperatifleri kuruluşuna izin vermekten kaçınamaz.

Anasözleşmenin değişiklikleri de kuruluştaki usullere bağlıdır.

D) Anasözleşmeye konacak hükümler:

I - Mecburi hükümler:

Madde 4 - Kooperatif anasözleşmesinde aşağıdaki hususlara ait hükümlerin yer

olması gerektir.

1. Kooperatifin adı ve merkezi,

2. Kooperatifin amacı ve çalışma konuları,

3. Ortaklık sıfatını kazandıran ve kaybettiren hal ve şartlar,

4. Ortakların pay tutarı ve kooperatif sermayesinin ödenme şekli, nakdi ser-

mayenin en az 1/4 nün peşin ödenmesi,

5. Ortakların ayni sermaye koyup koymıyacakları,

6. Kooperatiflerin yükümlerinden dolayı ortakların sorumluluk durumu ve de-

recesi,

7. Kooperatifin yönetici ve denetleyici organlarının görev ve yetki ve so-

rumlulukları ve seçim tarzları,

8. Kooperatifin temsiline ait hükümler,

9. Yıllık gelir gider farklarının, hesaplama ve kullanma şekilleri,

10.Kurucuların adı, soyadı iş ve konut adresleri,

II - İhtiyari hükümler:

Madde 5 - Anasözleşme ayrıca aşağıdaki hususları da kapsıyabilir.

1. Genel kurulun toplantısı, kararların alınması, oyların kullanılması hak-

kındaki hükümler;

2. Kooperatifin çalışma şekline dair esaslar;

3. Kooperatifin birliklerle olan münasebetleri;

4. Kooperatifin diğer bir kooperatifle birleşmesine ait hükümler;

5. Kooperatifin süresi.

III - Yorumlayıcı hükümler:

Madde 6 - 5 inci maddenin 1 ve 2 nci bentlerinde yazılı hususlar hakkında

anasözleşmede hüküm olmadığı takdirde aşağıdaki hükümler uygulanır.

1. Genel kurul, kooperatifi temsile yetkililer tarafından imzalanan taahüt-

lü mektuplarla veya mahalli gazete ile köylerde ise yazılı olarak imza karşılığı

toplantıya çağrılır.

5. Kooperatifin faaliyeti; kooperatifin amacı ve çalışma konusuyle sınırlı-

dır.

E) Tüzel kişiliğin kazanılması ve sorumluluk:

Madde 7 - Kooperatif ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tes-

cilden önce kooperatif namına işlem yapanlar bunlardan şahsan ve zincirleme ola-

rak sorumludur.

İKİNCİ BÖLÜM

Ortaklık Sıfatının Kazanılması ve Kaybedilmesi

A) Ortaklığa girme şartları ve ek ödemeler:

1. Ortaklığa girme şartları ve ortak sayısı:

Madde 8 - (Değişik: 6/10/1988 -3476/2 md.)

Kooperatif ortaklığına girmek için gerçek kişilerin medeni hakları kullanma

yeterliliğine sahip olmaları gerekir. Ortak olmak isteyen gerçek ve tüzelkişi-

ler, kooperatif anasözleşmesi hükümlerini bütün hak ve ödevleriyle birlikte ka-

bul ettiklerini belirten bir yazı ile kooperatif yönetim kuruluna başvururlar.

Kooperatif, ortaklarına kendi varlığı dışında şahsi bir sorumluluk veya ek öde-

meler yüklüyor ise ortak olmak isteği, bu yükümlerin yazılı olarak kabul edilme-

si halinde değer taşır.

Yönetim Kurulu; ortaklar ile ortak olmak için müracat edenlerin anasözleşme-

de gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp taşımadıklarını araştırmak zorundadır.

Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısı genel kurulca belirle-

nir. Yönetim Kurulu, genel kurulca kararlaştırılan sayının üzerinde ortak kayde-

demez.

II - Tüzel kişilerin ortaklığı:

Madde 9 - Özel idareler, belediyeler, köyler gibi kamu tüzel kişileri ile

cemiyetler ve dernekler, kamu iktisadi teşebbüsleri ve kooperatifler, amaçları

bakımından ilgilendikleri kooperatiflerin kuruluşlarına yardımcı olur, önderlik

eder ve ortak olabilirler.

B) Ortaklığın sona ermesi:

I - Ortaklıktan çıkma serbestisi - tazminat:

Madde 10 - Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır. Çıkma keyfiyetinin

kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürmesi halinde ayrılmak istiyen ortağın,

muhik bir tazminat ödenmesine dahi hüküm anasözleşmeye konulabilir.

II - Ortaklıktan çıkmanın sınırlandırılması:

Madde 11 - Kooperatiften çıkma hakkının kullanılması, anasözleşme ile en çok

5 yıl için sınırlandırılabilir.

Haklı ve önemli sebeplerle bu süreden evvel çıkabileceği hususunda Anasöz-

leşmeye hüküm konulabilir.

Bir ortağın hiçbir suretle kooperatiften çıkamıyacağına dair bağlamalar hü-

kümsüzdür.

III - Bildirme süresi ve çıkma zamanı:

Madde 12 - Çıkış, ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden ha-

ber verilerek yapılır. Anasözleşmede daha kısa bir süre belirtilip hesap senesi

içinde çıkışa müsaade edilebilir.

IV - Ortaklıktan çıkmayı kabulden kaçınma:

Madde 13 - Yönetim kurulu, anasözleşmeye uygun olarak yapılacak isteğe rağ-

men, bir ortağın kooperatiften istifasını kabulden kaçınacak olursa, ortak çık-

ma dileğini noter aracılığı ile kooperatife bildirir. Bildiri tarihinden itiba-

ren çıkma gerçekleşir.

KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)

V - Ortağın ölümü ve ortaklığın devri:

Madde 14 - Ortağın ölümü ile ortaklık sıfatı sona erer.

Anasözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarının kooperatif-

te ortak olarak kalmaları sağlanabilir.

(Değişik: 6/10/1988 - 3476/3) Ortaklık devredilebilir. Yönetim kurulu,ortak-

lığı devralan kişinin ortaklık niteliklerini taşıması halinde, bu kişiyi ortak-

lığa kabul eder.

VI - Görev veya hizmetin bitmesi, taşınmaz mal veya işletme karşılığı ortak-

lık:

Madde 15 - Ortaklık sıfatı bir görev veya hizmetin yerine getirilmesine bağ-

lı ise, bu görev veya hizmetin sona ermesi ile ortaklık sıfatı kalkar. Bu halde

Anasözleşmeye hüküm konulmak suretiyle ortaklığın devamı sağlanabilir.

Ortaklık sıfatının kazanılması, Anasözleşme ile bir taşınmaz malın mülkiye-

tine bağlı hakların kullanılmasına veya bir teşebbüsün işletilmesine bağlanabi-

lir. Bu gibi hallerde taşınmaz malın mülkiyetinin veya işletmenin üçüncü şahıs-

lara devir veya temliki ile ortaklık sıfatının bir hak olarak yeni malike veya

işletmeyi alana geçebileceğini anasözleşme hüküm altına alabilir. Taşınmaz mala

ait bu şekil iktisabın üçüncü şahıslara karşı muteber olması tapu siciline bu

yoldan meşruhat verilmesine bağlıdır.

C) Ortaklıktan çıkarılma esasları ve itiraz:

Madde 16 - (Değişik birinci fıkra: 6/10/1988 - 3476/4 md.) Kooperatif ortak-

lığından çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir. Ortak-

lar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar.

Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca karar

verilir. Anasözleşme,çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere,

bu hususta yönetim kurulunu da yetkili kılabilir.

Çıkarılma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirileceği gibi, ortaklar def-

terine de yazılır. Kararın onaylı örneği,çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere,

on gün içinde notere tevdi edilir. Bu ortak tebliğ tarihinden itibaren üç ay

içinde itiraz davası açabilir. Tebliğ edilen karar, yönetim kurulunca verilmiş

ise ortak, üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebilir. Bu itiraz, ilk

toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter aracılığı ile

tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır. Genel kurula itiraz edildiği takdirde,

yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine itiraz davası açılamaz. İtiraz üzeri-

ne genel kurulca verilecek karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır.

Üç aylık süre içinde,genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle itiraz

edilmiyen çıkarılma kararları kesinleşir.

(Ek: 6/10/1988 - 3476/4 md.) Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen or-

takların yerine yeni ortak alınamaz. Bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükle-

ri, çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.

D) Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortaklarla hesaplaşma süresi ve yüküm-

lülük:

Madde 17 - Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut

mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların

nelerden ibaret bulunduğu anasözleşmede gösterilir. Bu haklar, yedek akçeler ha-

riç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır.

Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler,

anasözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı

aşmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat iste-

me hakkı saklıdır. Çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve

hakları bunları istiyebilecekleri günden başlıyarak beş yıl geçmekle zamanaşımı-

na uğrar.

Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen

yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Ortakların Hak ve Ödevleri

A) Ortaklık senedi:

Madde 18 - Her ortağın üyelik haklarının, ada yazılı ortaklık senedi ile

tescil olunması şarttır. Bu senede kooperatifin unvanı, sahibinin adı ve soyadı,

iş ve konut adresi, kooperatife girdiği ve çıktığı tarihler yazılır.Bu hususlar,

senet sahibi ile kooperatifi temsile yetkisi olan kimseler tarafından imzalanır.

Ortağın yatırdığı veya çektiği paralar tarih sırasiyle kaydedilir. Bu kayıtlar

kooperatifin ödediği paralara ait ise ortak imza eder. İmzalı ortak senedi mak-

buz hükmündedir. Mezkür senet anasözleşmeyi ihtiva etmek şartiyle ortaklık cüz-

danı şeklinde de düzenlenebilir. Ortaklık senetleri kıymetli evrak niteliğinde

olmayıp sadece beyyine vesikası hükmündedir.

B) Ortaklık payları, şahsi alacaklılar:

Madde 19 - Kooperatife giren her şahıstan en az bir ortaklık payı alınması

gerekir. Anasözleşme, en yüksek had tespit ederek bir ortak tarafından bu had

dahilinde birden fazla pay alınmasına cevaz verebilir.

(Değişik: 6/1O/1988 - 3476/5 md.) Bir ortaklık payının değeri (100.000).-

liradır.Kooperatife girenler en çok 1.000 pay taahhüt edebilirler. Kooperatif

üst kuruluşuna iştirak edenler ise en az 50 pay taahhüt ederler. Bir ortaklık

payının değeri Bakanlar Kurulu Kararı ile 10 katına kadar artırılabilir.(1)

(Değişik: 6/10/1988 - 3476/5 md.) Bir kaç pay bir ortaklık senedinde göste-

rilebilir. Senetle temsil edilmeyen paylar (100.000).- lira itibar olunur.

Her kooperatifin iştigal mevzuuna göre kredi talepleri bankalarca, müessese-

lerce veya şirketlerce öncelikle karşılanır.

(Değişik: 6/10/1988 - 3476/5 md.) Tarımsal amaçlı kooperatiflerin yatırım

faaliyetleri, ilgili bakanlıkça düzenlenen yönetmelik esasları dahilinde, bütçe-

den ayrılacak ödenekler yoluyla verilecek düşük faizli kredilerle desteklenir.

Bir ortağın şahsi alacakları, ancak ortağa ait faiz ve gelir-gider farkla-

rından hissesine düşen miktarı ve kooperatifin dağılmasında ona ödenecek payı

haczettirebilirler.

C) Ayni sermaye:

Madde 20 - Ayn nevinden sermaye konması veya kooperatifin mevcut bir işlet-

meyi veya aynları devralması sözleşme ile kabul edilebilir.

1. Değer biçme, bilirkişi:

Madde 21 - Anasözleşmede aynların değeri tespit edilmemiş ise, bu tespit

kurucular tarafından toplantıya çağrılacak ilk genel kurulda ortak adedinin 2/3

ünü temsil eden ortakların çoğunluğu ile seçilecek bilirkişi tarafından yapılır.

Kuruluştan sonra girecek ortakların ayn nevinden sermaye koymaları halinde

bu çağrı yönetim kurulu tarafından yapılır.

Ortakların, 2/3 ünü birleşmesi mümkün olmıyan hallerde bilirkişinin seçimi

sulh hukuk mahkemesinden istenir.

Seçilen bilirkişi veya bilirkişiler tarafından verilen rapora karşı tebliğ

tarihinden itibaren bir hafta içinde mahalli sulh hukuk mahkemesine itiraz ede-

bilirler. Mahkemenin vereceği karar kesindir.

----------------------

(1) Bir Ortaklık payı değeri 12/6/1993 tarih ve 93/4507 sayılı Bakanlar Kurulu

Kararı ile 100.000.- (yüzbin) liraya yükseltilmiş ve metne parantez içinde

işlenmiştir.(R.G.:25/6/1993-21618.)

KANUNLAR, AĞUSTOS 1993 (EK - 17)

2. Karar nisabı, raporların kabulü:

Madde 22 - 21 inci madde gereğince atanan bilirkişi, gereken raporları dü-

zenleyip verdikten sonra yapılacak genel kurul toplantısında, konu görüşülür.

Çağrı mektuplarına bilirkişi raporunun bir örneği eklenir.

Ortak sayısının en az yarısının asaleten ve temsilen toplantıda bulunması

şartiyle bilirkişi raporları okunup incelendikten ve gereğinde ayn nevinden ser-

maye koyan kimselerin ve devralınacak işletmenin veya aynların sahibinin açıkla-

maları dinlendikten sonra değerlerinin aynen kabul veya reddine, yahut ilgilile-

rin muvafakatiyle değerlendirilmesine çoğunlukla karar verilir.

Ç) Hak ve vecibelerde eşitlik:

Madde 23 - Ortaklar bu kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde hak ve vecibe-

lerde eşittirler.

1. Bilgi edinmek hakkı, bilanço:

Madde 24 - Yönetim Kurulunun gelir gider farklarının dağıtım şekli hakkında-

ki tekliflerini ihtiva eden yıllık çalışma raporu ile bilanço ve denetçilerin 66

ncı madde hükümlerine uygun olarak tanzim edecekleri rapor genel kurulun yıllık

toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile Kooperatif mer-

kezinde ve varsa şubelerinde ortakların tetkikine amade tutulur.

Talep eden ortaklara bilanço ve gelir gider farkı hesaplarının birer sureti-

nin verilmesi mecburidir.

Ortakların bilgi edinmek hakkı, anasözleşme veya kooperatif organlarından

birinin karariyle bertaraf edilemez veya sınıflandırılamaz.

2. Ticari defterler ve sır saklama hükümleri ve ceza:

Madde 25 - Kooperatifin ticari defterleri ve haberleşme ile ilgili hususla-

rın tetkiki, genel kurulun açık bir müsaadesi veya yönetim kurulunun kararı ile

mümkündür. İncelenmesine müsaade edilen defter ve vesikalardan öğrenilecek sır-

lar hariç olmak üzere, hiçbir ortak kooperatifin iş sırlarını öğrenmeye yetkili

değildir. Her ortak ne suretle olursa olsun öğrenmiş olduğu kooperatife ait iş