İŞ KANUNU (1)
Kanun Numarası :
1475
Kabul Tarihi :
25/8/1971
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih: 1/9/1971 Sayı:
13943
Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 10 Sayfa: 3102
*
* *
Bu Kanunun yürürlükte olmayan
hükümleri için bakınız.
"Yürürlükteki Bazı
Kanunların Mülga Hükümleri Külliyatı"
Cilt: 2 Sayfa: 1113
*
* *
Bu Kanun ile ilgili tüzükler için, "Tüzükler Külliyatı"
nın kanunlara
göre düzenlenen nümerik
fihristine bakınız.
*
* *
Bu Kanun ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu Kararı ile
yürürlüğe giren
yönetmelik için, "Yönetmelikler Külliyatı" nın
kanunlara göre
düzenlenen nümerik
fihristine bakınız.
*
* *
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Tarifler:
Madde 1 - Bir hizmet akdine dayanarak herhangi bir işte ücret
karşılığı ça-
lışan kişiye
işçi, işçi çalıştıran tüzel veya gerçek kişiye
işveren, işin yapıl-
dığı yere işyeri
denir.
İşin niteliği ve yürütümü bakımından
işyerine bağlı bulunan yerlerle, din-
lenme, çocuk emzirme, yemek, uyku,
yıkanma, muayene ve bakım, beden veya mesleki
eğitim yerleri ve avlu gibi sair
eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.
İşyerinde işveren adına hareket eden ve işin ve
işyerinin yönetiminde görev
alan kimselere işveren vekili
denir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere
karşı
muamele ve yüklemlerinden
doğrudan doğruya işveren sorumludur.
---------------------------------
(1) Bu Kanuna göre ödenmesi gereken
kıdem tazminatlarının tamamı, 31/12/1960
tarih ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinin
7 nci bendi
gereğince gelir vergisinden müstesnadır.
Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve
zorunluluklar iş-
veren vekilleri hakkında da
uygulanır. İşveren vekilliği sıfatı,
işçilere tanı-
nan hak ve vecibeleri ortadan
kaldırmaz.
Bir işverenden belirli bir işin bir bölümünde veya
eklentilerinde iş alan ve
işçilerini münhasıran o
işyerinde ve eklentilerinde çalıştıran diğer bir
işvere-
nin kendi işçilerine
karşı o işyeri ile ilgili ve bu kanundan veya hizmet akdin-
den doğan yüklemlerinden
asıl işveren de birlikte sorumludur.
Uygulama alanı:
Madde 2 - Bu kanun, beşinci maddedeki istisnalar
dışında kalan bütün işyer-
lerine, bu işyerlerinin
işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faali-
yet konularına
bakılmaksızın uygulanır.
İşyerini bildirme:
Madde 3 - Bu kanunun kapsamına girecek nitelikte bir işyerini
kuran, her ne
suretle olursa olsun devralan,
çalışma konusunu kısmen veya toptan değiştiren,
yapılan işin
tamamlanması yüzünden veya herhangi bir sebeple sürekli olarak ça-
lışmasını
bırakan işveren, işyerinin unvan ve adresini,
çalıştırılan işçi sayı-
sını, çalışma
konusunu, işin başlama veya bitme gününü, kendi adını, soy
adını
ve adresini, varsa işveren vekil
veya vekillerinin adı, soyadı ve adreslerini,
sürekli işlerde bir ay içinde
bölge çalışma müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
Bölge çalışma müdürlüğü mesul memuru ise bildirimin
alındığına dair belge
vermek zorundadır.
Uygulama başlangıcı:
Madde 4 - İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri
ve işçiler, üçüncü madde-
deki bildirim gününe
bakılmaksızın, ikinci maddede de gösterilen niteliğin edi-
nildiği günden
başlıyarak bu kanun hükümlerine bağlı olurlar.
İstisnalar:
Madde 5 - Aşağıda belirtilen hususlarda bu kanun
hükümleri uygulanmaz:
1. Deniz ve hava taşıma işlerinde,
2. Tarım işlerinde (Orman tali yolları dahil),
3. Bir ailenin üyeleri veya hısımları arasında
dışardan başka biri katılmı-
yarak evlerde ve el
sanatlarının yapıldığı işlerde,
4. Ev hizmetlerinde,
5. 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununun 2 nci
maddesinin tarifine
uygun üç kişinin
çalıştığı işyerlerinde,
6. 18 yaşını bitirmemiş çıraklar
hakkında,
7. Aile ekonomisi hududu içinde kalan tarımla ilgili her çeşit
yapı işlerin-
de,
8. Konutların kapıcılık hizmetlerinde,
9. Sporcular hakkında,
10. Yardım Sevenler Derneği merkez ve taşra atelyelerinde
çalışanlar hakkın-
da,
11. Rehabilite edilenler hakkında,
Şu kadar ki,
a) Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve
karadan gemilere
yapılan yükleme ve boşaltma
işleri,
b) Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen
işler,
c) Tarım sanatları ile tarım aletleri makina ve
parçalarının yapıldığı atel-
ye ve fabrikalarda görülen
İşler,
ç) Tarım işletmelerinde yapılan yapı
işleri,
d) Halkın faydalanmasına açık veya işyerlerinin
müştemilatı durumunda olan
park ve bahçe işleri,
e) Kaloriferli konut kapıcıları ile
çalışmasını aynı işverene veya aynı ko-
nuta hasreden konut
kapıcıları,
f) Deniz İş Kanunu kapsamına girmiyen ve tarım
işlerinden sayılmıyan, deniz-
lerde çalışan su ürünleri müstahsalları
ile ilgili işler.
Bu kanun hükümlerine tabidir.
Sanayi ve ticaret işleri:
Madde 6 - I. Bu kanunun uygulanması bakımından sanayiden
sayılacak işler
şunlardır:
a) Her türlü madenleri arama ve topraktan çıkarma işleriyle
taş, kum ve ki-
reç ocakları gibi
işler,
b) Ham, yarı ve tam yapılmış maddelerin
işlenmesi, temizlenmesi, şeklinin
değiştirilmesi, süslenmesi,
satış için hazırlanması işleri,
c) Her türlü kurma, onarma, sökme, dağıtma ve yıkma
işleri,
ç) Bina yapılması ve onarımı, değiştirilip
bozulması ve yıkılması işleri ve
bunlara yardımcı her türlü
sınai yapım işleri,
d) Yol, demiryolu, tramvay yolu, liman, kanal, baraj, hava alanı,
dalgakı-
ran, tünel, köprü, lağım ve
kuyuların yapılması ve onarımı, batıkların
çıkarıl-
ması ve bataklık kurutma
gibi işler,
e) Elektrik ve her çeşit muharrik kuvvetlerin elde edilmesi,
değiştirilmesi,
taşınması, kurma ve
dağıtma işleri,
f) Su ve gaz tesisatı, kurma ve işletmesi işleri,
g) Telefon, telgraf, telsiz, radyo ve televizyon kurma işleri,
h) Gemi ve vapur yapımı, onarımı,
değiştirilmesi ve bozup dağıtma işleri,
i) Karada taşıma işleri,
ı) Göl ve akarsularda insan veya eşya ve hayvan
taşıma işleri,
j) Eşyanın istasyon, antrepo, iskele, limanlar ve hava
alanlarında yükletil-
mesi, boşaltılması
işleri,
k) Basımevlerinde yapılan işler.
II. Bu kanunun uygulanması bakımından ticaretten
sayılan işler şunlardır:
a) Ham, yarı ve tam yapılmış her çesit bitkisel,
hayvani veya sınai ürün ve
malların alımı ve
satımı işleri,
b) Bankacılık gibi para tedavülü ile ilgili işlerle,
sigortacılık, komisyon-
culuk, depoculuk,
ambarcılık, antrepoculuk ve benzeri işler,
c) Denizlerde çalışan su ürünleri müstahsalları ile
ilgili işler,
III. Yukarda yazılı işler dışında kalan
başka bir işin kanunun uygulanması
bakımından sanayi veya
ticaret işlerinden sayılıp sayılmamasını
belirtmeye
Çalışma
Bakanlığı yetkilidir.
Bildirimin yazılı olması:
Madde 7 - Bildirimlerin ilgiliye yazılı olarak ve imza
karşılığında yapılma-
sı gerekir. Bildirim
yapılan kişi bunu imzalamazsa, durum o yerde tutanakla tes-
pit edilir. Ancak 7201
sayılı Kanun kapsamına giren tebligat anılan kanun hüküm-
lerine göre yapılır.
Sürekli ve süreksiz işler:
Madde
8 - Nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işlere
süreksiz iş,
bundan fazla süren işlere
sürekli iş denir.
Bu kanunun 3, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 24, 25,
27,
49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57,
58, 59, 71, 76 ve 93 üncü maddeleri süreksiz
işlere uygulanmaz. Süreksiz
işlerde bu maddelerin konusu olan uyuşmazlıklarda
Borçlar Kanunu hükümleri
uygulanır.
İKİNCİ BÖLÜM
Hizmet Akdi
Yazılı akit:
Madde 9 - (Değişik: 29/7/1983-2869/1 md.)
Belirli süresi bir yıl veya daha uzun sürekli hizmet akitlerinin
yazılı ola-
rak yapılması zorunludur.
Bu akitler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan
muaftır. Akit noterlikçe
onanmış ise noter ücretleri bu hükmün dışında tutulur.
Yazılı akit yapılmayan durumlarda işveren,
işçinin isteği üzerine, kendisine
genel ve özel iş
şartlarını gösteren ve imzasını taşıyan bir
belge vermekle yü-
kümlüdür.
Bu belgeler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan
muaftır.
Takım sözleşmesi:
Madde 10 - Birden çok işçinin meydana getirdiği bir
takımı temsilen bu işçi-
lerden birinin, takım
kılavuzu sıfatiyle işverenle yaptığı
sözleşmeye, takım
sözleşmesi denir.
Takım sözleşmesinin, süresi ne olursa olsun yazılı
yapılması gerekir.
Takım sözleşmesinde isimleri yazılı işçilerden
her birinin işe başlamasiyle,
bu Sözleşme o işçi ile
işveren arasında doğrudan doğruya yapılmış
sayılır. An-
cak, takım sözleşmesi
hakkında Borçlar Kanununun 110 uncu maddesi hükmü de yü-
rür. Takım sözleşmesine
girmiş olan işçilerin ücretlerini işveren veya işveren
vekili her birine ayrı ayrı
ödemek zorundadır.
9 uncu maddenin ikinci fıkrası hükmü takım
sözleşmelerine de uygulanır.
Yazılı akdin şekli:
Madde 11 - Bu kanuna göre yapılacak yazılı
sözleşmelerde aşağıdaki hususla-
rın bulunması gerekir:
1. İşverenin ve işçinin (Takım sözleşmelerinde
her işçinin ayrı ayrı) ad ve
kimlikleri,
2. Yapılacak iş,
3. İşyerinin adresi,
4. Süresi belirli sözleşmelerde sözleşmenin süresi,
5. Ücret, (Takım sözleşmesinde her işçi için ayrı
ayrı) ödeme şekli ve za-
manı,
6. Var ise tarafların ileri sürdükleri özel şartlar,
7. Hizmet akdinin yapıldığı gün,
8. Tarafların imzası.
Deneme süresi:
Madde 12 - (Değişik: 29/7/1983-2869/2 md.)
Sürekli hizmet akitlerinde deneme süresi en çok bir aydır.
Ancak bu süre toplu iş sözleşmeleriyle üç aya kadar
uzatılabilir.
Bu süre içinde taraflar hizmet aktini bildirimsiz ve tazminatsız
feshedebi-
lirler. Ancak, işçinin
çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları
saklıdır.
Akdin
feshinde bildirim:
Madde 13 - A) Süresi belirli olmıyan sürekli hizmet akitlerinin
feshinden
önce durumun diğer tarafa
bildirilmesi gerekir.
Hizmet akdi:
a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için,
bildirimin diğer tarafa yapılma-
sından başlıyarak iki
hafta sonra,
b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş
olan işçi için, bildirimin di-
ğer tarafa
yapılmasından başlıyarak dört hafta sonra,
c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş
olan işçi için, bildirimin diğer
tarafa yapılmasından
başlıyarak altı hafta sonra,
ç) İşi üç yıldan, fazla sürmüş olan işçi için,
bildirimin diğer tarafa ya-
pılmasından
başlıyarak sekiz hafta sonra,
Feshedilmiş olur.
B) Öneller asgari olup sözleşme ile artırılabilir.
C) Bildirme şartına uymıyan taraf yukarda
yazılı önellere ilişkin ücret tu-
tarında tazminat ödemek
zorundadır.
İşveren, işçinin ihbar önellerine ait ücretini peşin
vermek suretiyle hizmet
akdini feshedebilir.
İşçinin sendikaya üye olması, şikayete
başvurması gibi sebeplerle işinden
çıkartılması
hallerinde ve genel olarak hizmet akdini fesih hakkının kötüye kul-
lanıldığını
gösteren diğer durumlarda (A) bendinde yazılı önellere ait
ücretle-
rin üç katı tutarı tazminat
olarak ödenir.
Tarafların ayrıca tazminat isteme hakları
saklıdır.
Kıdem tazminatı:
Madde 14 - (Değişik birinci fıkra: 29/7/1983-2869/3 md.)
Bu Kanuna tabi iş-
çilerin hizmet akitlerinin:
1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II
numaralı bendinde gös-
terilen sebepler
dışında,
2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi
uyarınca,
3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle,
4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya
sandıklardan yaşlılık, emek-
lilik veya malullük
aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;
Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir
yıl içerisinde
kendi arzusu ile sona erdirmesi veya
işçinin ölümü sebebiyle son bulması halle-
rinde işçinin işe
başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı
süresince
her geçen tam yıl için
işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazmi-
natı ödenir. Bir yıldan
artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.
(Değişik fıkralar: 17/10/1980-2320/1 md.):
İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya
fasılalarla yeniden ak-
dedilmiş olmasına
bakılmaksızın aynı işverenin bir veya
değişik işyerlerinde ça-
lıştıkları
süreler gözönüne alınarak hesaplanır. İşyerlerinin devir
veya intika-
li yahut herhangi bir suretle bir
işverenden başka bir işverene geçmesi veya
başka bir yere nakli halinde
işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet
akitleri süre-
lerinin toplamı üzerinden
hesaplanır. 12/7/1975 tarihinden, itibaren (1) işyeri-
nin devri veya herhangi bir suretle
el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazmi-
natlarından her iki işveren
sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu
sorumlulukları işçiyi
çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki
işçinin al-
dığı ücret seviyesiyle
sınırlıdır. 12/7/1975 tarihinden evvel (2) işyeri
devrol-
muş veya herhangi bir suretle el
değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir
hüküm yoksa işlemiş
kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur.
İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden
faydalanabilmesi için aylık
veya toptan ödemeye hak
kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık
bağlanması veya
toptan ödeme yapılması için
yaşlılık sigortası bakımından bağlı
bulunduğu kuruma
veya sandığa müracaat
etmiş olduğunu belgelemesi şarttır. İşçinin ölümü
halinde
bu şart aranmaz.
T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa
veya yalnız Sosyal
Sigortalar Kanununa tabi olarak
sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında
geçen hizmet sürelerinin
birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa
göre yaşlılık veya
malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan
işçiye,
bu kamu kuruluşlarında
geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu
kuruluşu işverenince
kıdem tazminatı ödenir.
Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin
hizmet akdinin evvelce bu
maddeye göre kıdem
tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi su-
retiyle geçen hizmet süreleri
kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.
Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi
olarak geçen hizmet süresine
ait kısmı için ödenecek
miktar, yaşlılık veya malullük aylığının
başlangıç tari-
hinde T.C. Emekli
Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ik-
ramiyesi için öngörülen miktardan
fazla olamaz.
Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel
bütçeli ida-
reler ile 468 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar.
Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem
tazminatı veya ikramiye öden-
mez.
Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden
yapılır. Parça başı,
akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücre