İŞ KANUNU (1)
Kanun Numarası :
1475
Kabul Tarihi :
25/8/1971
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih: 1/9/1971 Sayı:
13943
Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 10 Sayfa: 3102
*
* *
Bu Kanunun yürürlükte olmayan
hükümleri için bakınız.
"Yürürlükteki Bazı
Kanunların Mülga Hükümleri Külliyatı"
Cilt: 2 Sayfa: 1113
*
* *
Bu Kanun ile ilgili tüzükler için, "Tüzükler Külliyatı"
nın kanunlara
göre düzenlenen nümerik
fihristine bakınız.
*
* *
Bu Kanun ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu Kararı ile
yürürlüğe giren
yönetmelik için, "Yönetmelikler Külliyatı" nın
kanunlara göre
düzenlenen nümerik
fihristine bakınız.
*
* *
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Tarifler:
Madde 1 - Bir hizmet akdine dayanarak herhangi bir işte ücret
karşılığı ça-
lışan kişiye
işçi, işçi çalıştıran tüzel veya gerçek kişiye
işveren, işin yapıl-
dığı yere işyeri
denir.
İşin niteliği ve yürütümü bakımından
işyerine bağlı bulunan yerlerle, din-
lenme, çocuk emzirme, yemek, uyku,
yıkanma, muayene ve bakım, beden veya mesleki
eğitim yerleri ve avlu gibi sair
eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.
İşyerinde işveren adına hareket eden ve işin ve
işyerinin yönetiminde görev
alan kimselere işveren vekili
denir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere
karşı
muamele ve yüklemlerinden
doğrudan doğruya işveren sorumludur.
---------------------------------
(1) Bu Kanuna göre ödenmesi gereken
kıdem tazminatlarının tamamı, 31/12/1960
tarih ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinin
7 nci bendi
gereğince gelir vergisinden müstesnadır.
Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve
zorunluluklar iş-
veren vekilleri hakkında da
uygulanır. İşveren vekilliği sıfatı,
işçilere tanı-
nan hak ve vecibeleri ortadan
kaldırmaz.
Bir işverenden belirli bir işin bir bölümünde veya
eklentilerinde iş alan ve
işçilerini münhasıran o
işyerinde ve eklentilerinde çalıştıran diğer bir
işvere-
nin kendi işçilerine
karşı o işyeri ile ilgili ve bu kanundan veya hizmet akdin-
den doğan yüklemlerinden
asıl işveren de birlikte sorumludur.
Uygulama alanı:
Madde 2 - Bu kanun, beşinci maddedeki istisnalar
dışında kalan bütün işyer-
lerine, bu işyerlerinin
işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faali-
yet konularına
bakılmaksızın uygulanır.
İşyerini bildirme:
Madde 3 - Bu kanunun kapsamına girecek nitelikte bir işyerini
kuran, her ne
suretle olursa olsun devralan,
çalışma konusunu kısmen veya toptan değiştiren,
yapılan işin
tamamlanması yüzünden veya herhangi bir sebeple sürekli olarak ça-
lışmasını
bırakan işveren, işyerinin unvan ve adresini,
çalıştırılan işçi sayı-
sını, çalışma
konusunu, işin başlama veya bitme gününü, kendi adını, soy
adını
ve adresini, varsa işveren vekil
veya vekillerinin adı, soyadı ve adreslerini,
sürekli işlerde bir ay içinde
bölge çalışma müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
Bölge çalışma müdürlüğü mesul memuru ise bildirimin
alındığına dair belge
vermek zorundadır.
Uygulama başlangıcı:
Madde 4 - İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri
ve işçiler, üçüncü madde-
deki bildirim gününe
bakılmaksızın, ikinci maddede de gösterilen niteliğin edi-
nildiği günden
başlıyarak bu kanun hükümlerine bağlı olurlar.
İstisnalar:
Madde 5 - Aşağıda belirtilen hususlarda bu kanun
hükümleri uygulanmaz:
1. Deniz ve hava taşıma işlerinde,
2. Tarım işlerinde (Orman tali yolları dahil),
3. Bir ailenin üyeleri veya hısımları arasında
dışardan başka biri katılmı-
yarak evlerde ve el
sanatlarının yapıldığı işlerde,
4. Ev hizmetlerinde,
5. 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununun 2 nci
maddesinin tarifine
uygun üç kişinin
çalıştığı işyerlerinde,
6. 18 yaşını bitirmemiş çıraklar
hakkında,
7. Aile ekonomisi hududu içinde kalan tarımla ilgili her çeşit
yapı işlerin-
de,
8. Konutların kapıcılık hizmetlerinde,
9. Sporcular hakkında,
10. Yardım Sevenler Derneği merkez ve taşra atelyelerinde
çalışanlar hakkın-
da,
11. Rehabilite edilenler hakkında,
Şu kadar ki,
a) Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve
karadan gemilere
yapılan yükleme ve boşaltma
işleri,
b) Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen
işler,
c) Tarım sanatları ile tarım aletleri makina ve
parçalarının yapıldığı atel-
ye ve fabrikalarda görülen
İşler,
ç) Tarım işletmelerinde yapılan yapı
işleri,
d) Halkın faydalanmasına açık veya işyerlerinin
müştemilatı durumunda olan
park ve bahçe işleri,
e) Kaloriferli konut kapıcıları ile
çalışmasını aynı işverene veya aynı ko-
nuta hasreden konut
kapıcıları,
f) Deniz İş Kanunu kapsamına girmiyen ve tarım
işlerinden sayılmıyan, deniz-
lerde çalışan su ürünleri müstahsalları
ile ilgili işler.
Bu kanun hükümlerine tabidir.
Sanayi ve ticaret işleri:
Madde 6 - I. Bu kanunun uygulanması bakımından sanayiden
sayılacak işler
şunlardır:
a) Her türlü madenleri arama ve topraktan çıkarma işleriyle
taş, kum ve ki-
reç ocakları gibi
işler,
b) Ham, yarı ve tam yapılmış maddelerin
işlenmesi, temizlenmesi, şeklinin
değiştirilmesi, süslenmesi,
satış için hazırlanması işleri,
c) Her türlü kurma, onarma, sökme, dağıtma ve yıkma
işleri,
ç) Bina yapılması ve onarımı, değiştirilip
bozulması ve yıkılması işleri ve
bunlara yardımcı her türlü
sınai yapım işleri,
d) Yol, demiryolu, tramvay yolu, liman, kanal, baraj, hava alanı,
dalgakı-
ran, tünel, köprü, lağım ve
kuyuların yapılması ve onarımı, batıkların
çıkarıl-
ması ve bataklık kurutma
gibi işler,
e) Elektrik ve her çeşit muharrik kuvvetlerin elde edilmesi,
değiştirilmesi,
taşınması, kurma ve
dağıtma işleri,
f) Su ve gaz tesisatı, kurma ve işletmesi işleri,
g) Telefon, telgraf, telsiz, radyo ve televizyon kurma işleri,
h) Gemi ve vapur yapımı, onarımı,
değiştirilmesi ve bozup dağıtma işleri,
i) Karada taşıma işleri,
ı) Göl ve akarsularda insan veya eşya ve hayvan
taşıma işleri,
j) Eşyanın istasyon, antrepo, iskele, limanlar ve hava
alanlarında yükletil-
mesi, boşaltılması
işleri,
k) Basımevlerinde yapılan işler.
II. Bu kanunun uygulanması bakımından ticaretten
sayılan işler şunlardır:
a) Ham, yarı ve tam yapılmış her çesit bitkisel,
hayvani veya sınai ürün ve
malların alımı ve
satımı işleri,
b) Bankacılık gibi para tedavülü ile ilgili işlerle,
sigortacılık, komisyon-
culuk, depoculuk,
ambarcılık, antrepoculuk ve benzeri işler,
c) Denizlerde çalışan su ürünleri müstahsalları ile
ilgili işler,
III. Yukarda yazılı işler dışında kalan
başka bir işin kanunun uygulanması
bakımından sanayi veya
ticaret işlerinden sayılıp sayılmamasını
belirtmeye
Çalışma
Bakanlığı yetkilidir.
Bildirimin yazılı olması:
Madde 7 - Bildirimlerin ilgiliye yazılı olarak ve imza
karşılığında yapılma-
sı gerekir. Bildirim
yapılan kişi bunu imzalamazsa, durum o yerde tutanakla tes-
pit edilir. Ancak 7201
sayılı Kanun kapsamına giren tebligat anılan kanun hüküm-
lerine göre yapılır.
Sürekli ve süreksiz işler:
Madde
8 - Nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işlere
süreksiz iş,
bundan fazla süren işlere
sürekli iş denir.
Bu kanunun 3, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 24, 25,
27,
49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57,
58, 59, 71, 76 ve 93 üncü maddeleri süreksiz
işlere uygulanmaz. Süreksiz
işlerde bu maddelerin konusu olan uyuşmazlıklarda
Borçlar Kanunu hükümleri
uygulanır.
İKİNCİ BÖLÜM
Hizmet Akdi
Yazılı akit:
Madde 9 - (Değişik: 29/7/1983-2869/1 md.)
Belirli süresi bir yıl veya daha uzun sürekli hizmet akitlerinin
yazılı ola-
rak yapılması zorunludur.
Bu akitler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan
muaftır. Akit noterlikçe
onanmış ise noter ücretleri bu hükmün dışında tutulur.
Yazılı akit yapılmayan durumlarda işveren,
işçinin isteği üzerine, kendisine
genel ve özel iş
şartlarını gösteren ve imzasını taşıyan bir
belge vermekle yü-
kümlüdür.
Bu belgeler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan
muaftır.
Takım sözleşmesi:
Madde 10 - Birden çok işçinin meydana getirdiği bir
takımı temsilen bu işçi-
lerden birinin, takım
kılavuzu sıfatiyle işverenle yaptığı
sözleşmeye, takım
sözleşmesi denir.
Takım sözleşmesinin, süresi ne olursa olsun yazılı
yapılması gerekir.
Takım sözleşmesinde isimleri yazılı işçilerden
her birinin işe başlamasiyle,
bu Sözleşme o işçi ile
işveren arasında doğrudan doğruya yapılmış
sayılır. An-
cak, takım sözleşmesi
hakkında Borçlar Kanununun 110 uncu maddesi hükmü de yü-
rür. Takım sözleşmesine
girmiş olan işçilerin ücretlerini işveren veya işveren
vekili her birine ayrı ayrı
ödemek zorundadır.
9 uncu maddenin ikinci fıkrası hükmü takım
sözleşmelerine de uygulanır.
Yazılı akdin şekli:
Madde 11 - Bu kanuna göre yapılacak yazılı
sözleşmelerde aşağıdaki hususla-
rın bulunması gerekir:
1. İşverenin ve işçinin (Takım sözleşmelerinde
her işçinin ayrı ayrı) ad ve
kimlikleri,
2. Yapılacak iş,
3. İşyerinin adresi,
4. Süresi belirli sözleşmelerde sözleşmenin süresi,
5. Ücret, (Takım sözleşmesinde her işçi için ayrı
ayrı) ödeme şekli ve za-
manı,
6. Var ise tarafların ileri sürdükleri özel şartlar,
7. Hizmet akdinin yapıldığı gün,
8. Tarafların imzası.
Deneme süresi:
Madde 12 - (Değişik: 29/7/1983-2869/2 md.)
Sürekli hizmet akitlerinde deneme süresi en çok bir aydır.
Ancak bu süre toplu iş sözleşmeleriyle üç aya kadar
uzatılabilir.
Bu süre içinde taraflar hizmet aktini bildirimsiz ve tazminatsız
feshedebi-
lirler. Ancak, işçinin
çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları
saklıdır.
Akdin
feshinde bildirim:
Madde 13 - A) Süresi belirli olmıyan sürekli hizmet akitlerinin
feshinden
önce durumun diğer tarafa
bildirilmesi gerekir.
Hizmet akdi:
a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için,
bildirimin diğer tarafa yapılma-
sından başlıyarak iki
hafta sonra,
b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş
olan işçi için, bildirimin di-
ğer tarafa
yapılmasından başlıyarak dört hafta sonra,
c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş
olan işçi için, bildirimin diğer
tarafa yapılmasından
başlıyarak altı hafta sonra,
ç) İşi üç yıldan, fazla sürmüş olan işçi için,
bildirimin diğer tarafa ya-
pılmasından
başlıyarak sekiz hafta sonra,
Feshedilmiş olur.
B) Öneller asgari olup sözleşme ile artırılabilir.
C) Bildirme şartına uymıyan taraf yukarda
yazılı önellere ilişkin ücret tu-
tarında tazminat ödemek
zorundadır.
İşveren, işçinin ihbar önellerine ait ücretini peşin
vermek suretiyle hizmet
akdini feshedebilir.
İşçinin sendikaya üye olması, şikayete
başvurması gibi sebeplerle işinden
çıkartılması
hallerinde ve genel olarak hizmet akdini fesih hakkının kötüye kul-
lanıldığını
gösteren diğer durumlarda (A) bendinde yazılı önellere ait
ücretle-
rin üç katı tutarı tazminat
olarak ödenir.
Tarafların ayrıca tazminat isteme hakları
saklıdır.
Kıdem tazminatı:
Madde 14 - (Değişik birinci fıkra: 29/7/1983-2869/3 md.)
Bu Kanuna tabi iş-
çilerin hizmet akitlerinin:
1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II
numaralı bendinde gös-
terilen sebepler
dışında,
2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi
uyarınca,
3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle,
4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya
sandıklardan yaşlılık, emek-
lilik veya malullük
aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;
Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir
yıl içerisinde
kendi arzusu ile sona erdirmesi veya
işçinin ölümü sebebiyle son bulması halle-
rinde işçinin işe
başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı
süresince
her geçen tam yıl için
işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazmi-
natı ödenir. Bir yıldan
artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.
(Değişik fıkralar: 17/10/1980-2320/1 md.):
İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya
fasılalarla yeniden ak-
dedilmiş olmasına
bakılmaksızın aynı işverenin bir veya
değişik işyerlerinde ça-
lıştıkları
süreler gözönüne alınarak hesaplanır. İşyerlerinin devir
veya intika-
li yahut herhangi bir suretle bir
işverenden başka bir işverene geçmesi veya
başka bir yere nakli halinde
işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet
akitleri süre-
lerinin toplamı üzerinden
hesaplanır. 12/7/1975 tarihinden, itibaren (1) işyeri-
nin devri veya herhangi bir suretle
el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazmi-
natlarından her iki işveren
sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu
sorumlulukları işçiyi
çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki
işçinin al-
dığı ücret seviyesiyle
sınırlıdır. 12/7/1975 tarihinden evvel (2) işyeri
devrol-
muş veya herhangi bir suretle el
değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir
hüküm yoksa işlemiş
kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur.
İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden
faydalanabilmesi için aylık
veya toptan ödemeye hak
kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık
bağlanması veya
toptan ödeme yapılması için
yaşlılık sigortası bakımından bağlı
bulunduğu kuruma
veya sandığa müracaat
etmiş olduğunu belgelemesi şarttır. İşçinin ölümü
halinde
bu şart aranmaz.
T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa
veya yalnız Sosyal
Sigortalar Kanununa tabi olarak
sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında
geçen hizmet sürelerinin
birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa
göre yaşlılık veya
malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan
işçiye,
bu kamu kuruluşlarında
geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu
kuruluşu işverenince
kıdem tazminatı ödenir.
Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin
hizmet akdinin evvelce bu
maddeye göre kıdem
tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi su-
retiyle geçen hizmet süreleri
kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.
Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi
olarak geçen hizmet süresine
ait kısmı için ödenecek
miktar, yaşlılık veya malullük aylığının
başlangıç tari-
hinde T.C. Emekli
Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ik-
ramiyesi için öngörülen miktardan
fazla olamaz.
Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel
bütçeli ida-
reler ile 468 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar.
Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem
tazminatı veya ikramiye öden-
mez.
Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden
yapılır. Parça başı,
akort, götürü veya yüzde usulü gibi
ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıl-
lık süre içinde ödenen ücretin o
süre içinde çalışılan günlere bölünmesi sure-
tiyle bulunacak ortalama ücret bu
tazminatın hesabına esas tutulur.
Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam
yapıldığı takdirde, tazminata
esas ücret,işçinin işten
ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih
arasında alı-
nan ücretin aynı süre içinde
çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.
(Değişik: 29/7/1983-2869/3 md.) 13 üncü maddenin (C) bendinde
sözü geçen
tazminat ile bu maddede yer alan
kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında
26 ncı maddenin birinci
fıkrasında yazılı ücrete ilaveten işçiye
sağlanmış olan
para ve para ile ölçülmesi mümkün
akdi ve kanundan doğan menfaatler de gözönünde
tutulur. Kıdem
tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılacak
davanın
---------------------
(1)
5/5/1981 tarih ve 2457 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle
"Bu Kanunun neşri
tarihinden itibaren" deyimi, "12/7/1975 tarihinden
itibaren" şeklinde de-
ğiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
(2)
5/5/1981 tarih ve 2457 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile
"Bu Kanunun neş-
rinden evvel" deyimi, "12/7/1975 tarihinden evvel" olarak
değiştirilmiş ve
metne işlenmiştir.
sonunda hakim gecikme süresi için,
ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en
yüksek faizin ödenmesine hükmeder.
İşçinin mevzuattan doğan diğer hakları saklı-
dır.
(Değişik: 17/10/1980-2320/1 md.) Bu maddede belirtilen
kıdem tazminatı ile
ilgili 30 günlük süre hizmet akidleri
veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine
değiştirilebilir.
(Değişik: 10/12/1982-2762/1 md.) Ancak, toplu
sözleşmelerle ve hizmet akit-
leriyle belirlenen kıdem
tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları
Kanu-
nuna tabi en yüksek Devlet memuruna
5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hü-
kümlerine göre bir hizmet
yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçe-
mez.
(Değişik fıkralar: 17/10/1980-2320/1 md.):
İşçinin ölümü halinde yukarıdaki hükümlere göre
doğan tazminat tutarı, kanu-
ni mirasçılarına
ödenir.
Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren
şahıslara veya sigorta şirket-
lerine sigorta ettiremez.
İşveren sorumluluğu altında ve sadece
yaşlılık, emeklilik, malullük, ölüm ve
toptan ödeme hallerine mahsus olmak
kaydiyle Devlet veya kanunla kurulu kurum-
larda veya % 50 hisseden fazlası
Devlete ait bir bankada veya bir kurumda işve-
ren tarafından kıdem
tazminatı ile ilgili bir fon tesis edilir.
Fon tesisi ile ilgili hususlar kanunla düzenlenir.
Yeni işverenin sorumluluğu:
Madde 15 - Süresi belirli olan veya olmıyan sürekli hizmet akdi ile
bir iş-
verenin işine girmiş olan
işçi, akid süresinin bitmesinden önce yahut bildirim
öneline uymaksızın
işini bırakıp başka bir işverenin işine girerse
hizmet akdi-
nin bu suretle feshinden ötürü eski
işverenin zararından, işçinin sorumluluğu
yanında, ayrıca yeni
işveren dahi aşağıdaki hallerde hakimin belirteceği
derece-
de sorumludur:
a) İşçinin bu davranışına, yeni işine
girdiği işveren sebep olmuşsa,
b) Yeni işveren, işçinin bu davranışını
bile bile onu işine almışsa,
c) Yeni işveren işçinin bu davranışını
öğrendikten sonra dahi onu çalıştır-
maya devam ederse.
İşçinin bildirimsiz fesih hakkı:
Madde 16 - Süresi belirli olsun
veya olmasın, sürekli hizmet akidlerinde
işçi, aşağıda
yazılı hallerde, dilerse akdi sürenin bitiminden önce veya bildi-
rim önelini beklemeksizin
feshedebilir.
I - Sağlık sebepleri:
a) Hizmet akdinin konusu olan işin yapılması
sözleşme sırasında bilinmiyen
ve işin mahiyetinden doğan
bir sebeple işçinin sağlığı veya
yaşayışı için tehli-
keli olursa,
b) İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan
doğruya buluşup görüştüğü iş-
veren, yahut başka bir işçi
bulaşıcı veya işçinin işi ile
bağdaşamıyan bir has-
talığa tutulursa,
II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymıyan haller ve
benzerleri:
a) Hizmet akdi yapıldığı sırada bu akdin
esaslı noktalarından biri hakkında
yanlış vasıflar veya
şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmıyan bilgiler ver-
mek veya sözler söylemek gibi
hallerle işveren, işçiyi yanıltırsa,
b) İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin
şeref ve namusuna dokuna-
cak şekilde sözler söyler veya
davranışlarda bulunursa,
c) İşçi İşverenin evinde oturmakta ise,
bunların yaşayış tarzları genel ah-
lak bakımından düzgün
olmazsa,
ç) İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine
karşı sataşmada bulunur ve-
ya gözdağı verirse, yahut
işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı
davranışa özendirir,
kışkırtır, sürükler, yahut işçiye veya ailesi
üyelerinden
birine karşı hapsi
gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve
hay-
siyet kırıcı
asılsız ağır isnat veya ithamlarda bulunursa,
d) İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri
veya iş sözleşmesi
şartları gereğince
hesap edilmez veya ödenmezse,
e) Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden
ödenmesi kararlaştırılıp da
işveren tarafından
işçiye, yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği
haller-
de, aradaki ücret farkı zaman
esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret
karşılanmazsa, yahut
iş şartları esaslı bir tarzda değişir,
başkalaşır veya uy-
gulanmazsa; (sözleşmelere bu
fıkradaki haller hakkında başka türlü kayıt konma-
mak şartiyle).
III- Zorlayıcı sebepler:
İşçinin çalıştığı işyerinde bir
haftadan fazla süre ile işin durmasını ge-
rektirecek zorlayıcı
sebepler ortaya çıkarsa.
İşverenin bildirimsiz fesih hakkı:
Madde 17 - Süresi belirli olsun veya olmasın, sürekli hizmet
akitlerinde iş-
veren aşağıda
yazılı hallerde, dilerse hizmet akdini sürenin bitiminden önce ve-
ya bildirim önelini beklemeksizin
feshedebilir.
I - Sağlık sebepleri:
a) İşçinin kendi kasdından
veya derli toplu olmıyan yaşayışından yahut iç-
kiye düşkünluğünden
doğacak bir hastalığa veya sakatlığa
uğraması halinde, bu
sebeple doğacak
devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya
bir ayda beş iş günün-
den fazla sürmesi,
b) İşçinin bulaşıcı veya işi ile
bağdaşamıyacak derecede tiksinti verici bir
hastalığa tutulduğunun
anlaşılması,
(a) fıkrasında sayılan sebepler dışında
işçinin kendi kusuruna yükletilmeyen
hastalık, kaza, doğum ve
gebelik gibi hallerde işveren için hizmet akdini bildi-
rimsiz fesih hakkı:
Hastalık işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 13
üncü
maddedeki bildirim önellerini
altı hafta aşmasından sonra doğar. Doğum ve gebe-
lik hallerinde bu süre 70 nci
maddedeki sürenin bitiminde başlar. Ancak işçinin
işine gidemediği süreler
için ücret işlemez.
II - Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymıyan haller ve
benzerleri:
a) Hizmet akdi
yapıldığı sırada bu akdin esaslı
noktalarından biri için
gerekli vasıflar veya
şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların
kendisinde
bulunduğunu ileri sürerek, yahut
gerçeğe uygun olmıyan bilgiler veya sözler söy-
liyerek işçinin işvereni
yanıltması,
b) İşçinin,
İşveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve
namu-
suna dokunacak sözler sarfetmesi veya
davranışlarda bulunması, yahut işveren
hakkında şeref ve haysiyet
kırıcı asılsız ihbar ve isnatlarda
bulunması,
c) İşverenin evinde
oturan işçinin yaşayışının o evin adabına ve
usullerine
uygun veya genel ahlak
bakımından düzgün olmaması,
ç) İşçinin, işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine
yahut işverenin
başka işçisine
sataşması veya 77 nci maddeye aykırı hareket etmesi,
d) İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak,
hırsızlık yapmak, işvere-
nin meslek sırlarını
ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymıyan
davranış-
larda bulunması,
e) İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle
cezalandırılan ve cezası
ertelenmiyen bir suç
işlemesi,
f) İşçinin işverenden izin almaksızın veya
haklı bir sebebe dayanmaksızın
ardı ardına iki gün veya
bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden son-
raki iş günü, yahut bir ayda üç
iş günü işine devam etmemesi,
g) İşçinin yapmakla, ödevli bulunduğu görevleri kendisine
hatırlatıldığı
halde yapmaması,
h) İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden
işin güvenliğini tehlikeye
düşürmesi, işverenin
malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makina-
ları tesisatı veya
başka eşya ve maddeleri on günlük ücretinin tutarı ile ödiye-
miyecek derecede hasara veya kayba
uğratması,
III - İşyerinde işçiyi bir haftadan fazla süre ile
çalışmaktan alıkoyan bir
zorlayıcı sebebin ortaya
çıkması.
Akdi fesih hakkını kullanma öneli:
Madde 18 - 16 ve 17 nci maddelerde gösterilen ahlak ve iyi niyet
kuralları-
na uymıyan hallere dayanarak
işçi veya işveren için tanınmış olan akdi fesih
yetkisi, iki taraftan birinin bu
çeşit davranışlarda bulunduğunu öbür tarafın
öğrendiği günden
başlıyarak altı işgünü geçtikten ve her halde fiilin
vukuundan
itibaren bir sene sonra
kullanılamaz.
Bu haller sebebiyle işçi yahut işverenden hizmet akdini
yukardaki fıkranın
öneli içinde feshedenlerin diğer
taraftan tazminat hakları saklıdır.
Yeni iş arama izni:
Madde 19 - Bildirim önelleri sırasında işveren,
işçiye yeni bir iş bulması
için gerekli olan iş arama
süresini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapma-
dan vermeye mecburdur. Bu iş
arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve
işçi isterse iş arama izin
saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş
arama iznini toplu kullanmak istiyen
işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki
günlere rastlatmak ve bu durumu
işverene bildirmek zorundadır.
Çalışma belgesi:
Madde 20 - İşinden ayrılan işçiye, işveren
tarafından işinin çeşidinin ne
olduğunu ve süresini gösteren
bir belge verilir. İşverenin belgedeki imzası, iş-
çi dilerse o yerdeki muhtar veya
mülki amir tarafından onaylanır.
Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idarelerden veya Kamu
İktisadi
Teşebbüslerinden yahut özel
kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanıla-
rak kurulan banka ve
kuruluşlardan veya bunlara bağlı işyerlerinden yahut
kamu
yararına yardımcı
derneklere bağlı işyerlerinden çıkan işçinin
aldığı belgeler
hakkında yukarıki onama
hükmü uygulanmaz.
İşveren, işçinin istediği belgeyi vermemekte
direnirse veyahut belgeye işçi
için doğru olmıyan
yazılar yazarsa, işçinin yahut yeni işine girdiği
işverenin
isteği üzerine, o yerdeki muhtar
veya mülki amir tarafından yapılacak inceleme
sonucunu gösteren bir belge,
işçiye veya yeni işverene verilir. Muhtar veya mül-
ki amir tarafından
yapılacak inceleme bir haftada bitirilir ve gerekli belge
muhtar veya mülki amirlikçe
verilir.
Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idarelerden veya Kamu
İktisadi
Teşebbüslerinden yahut özel
kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanıla-
rak kurulan banka ve
kuruluşlardan veya bunlara bağlı işyerlerinden çıkan
işçi-
lere belge verilmek istenmez veyahut
belgeye doğru olmıyan yazılar yazılırsa,
gerekli incelemenin
yapılması için bu işyerlerinin bağlı oldukları
makamlara
başvurulur.
Belgenin vaktinde verilmemesinden veyahut belgede doğru
olmıyan yazılar
bulunmasından zarar gören
işçi veyahut bu işçiyi işine alan yeni işveren eski
işverenden zarar ve ziyan
istiyebilir.
Bu belgeler her türlü resim ve harçtan muaftır.
Çalışma ve kimlik karnesi:
Madde 21 - İşveren işe aldığı her
işçiye en geç on beş gün içinde "işçi ça-
lışma ve kimlik
karnesi" vermek zorundadır. Deneme süresine bağlı tutulan
işçi-
ler için bu onbeş günlük süre,
deneme süresinin bitiminden sonra başlar. Bu kar-
ne ancak İş ve
İşçi Bulma Kurumu tarafından tek tip olarak
bastırılır ve parası
karşılığında
İşverenlere verilir. Sözü edilen karnelerin şekli içine
nelerin
yazılacağı ve
nasıl alınıp verileceği ve kullanılacağı
Çalışma Bakanlığı tara-
fından çıkarılacak bir
tüzükte gösterilir.
Kantin açılması:
Madde 22 - Bölge Çalışma Müdürlüğünün tetkiki
neticesinde:
a) İşçiler için daha faydalı olacağı
anlaşılırsa,
b) Şehir ve kasabalardan uzak işyerlerinde işçiler veya
bunlarla birlikte
işveren tarafından
açılmamışsa,
Asgari işçi adedi, işyeri hususiyeti, satılacak
maddelerin cinsleri, vasıf-
ları ve masraf
karşılıkları Çalışma, Sanayi ve Ticaret
Bakanlıkları tarafından
en geç bir yıl içinde
çıkarılacak bir yönetmelikte belirtilen esaslara göre,
işçilere veya bunların
ailelerine yiyecek, içecek, giyecek ve yakacak gibi ge-
rekli maddeleri satmak üzere
kantinler açılması mecburidir.
İşçiler kantinlerden alış veriş etmeye zorlanamaz.
Sözü edilen yönetmeliğin yürürlüğünden önce
açılmış kantinler veya benzeri
satış yerleri için,
işveren yönetmeliğin yürürlük gününden başlıyarak üç
ay
içinde Bölge Çalışma
Müdürlüğüne başvurup bu satış yerlerinin yönetmelik hüküm-
lerine uygunluğunu tespit
ettirmek zorundadır. Bu gibi yerlerde yapılması gere-
ken değişiklikler ve
düzeltmeler yetkili makamca verilecek uygun öneller içinde
işveren tarafından
tamamlanır.
İşverenin ödeme sorumluluğu:
Madde 23 - İşveren, işçinin iş sebebiyle yok olan
veya bozulan alet, taşıt
ve sakatlanan hayvanlarını
ödemekle yükümlüdür. Şu kadar ki; işveren, işçinin
kendi kusur ve ihmali ile sebep
olduğu yok olma veya, sakatlanmaları ve bozulma-
ları ödemekle yükümlü
değildir.
İşten çıkarmanın sonucu:
Madde 24 - (Değişik: 4/7/1975-1927/2 md.)
İşverenler bu kanunun 13 üncü maddesinde belirtilen
şartlara uyarak işine
son verdiği veya 16 ncı
maddenin III ncü bendi gereğince iş aktini fesheden iş-
çilerin yerine, çıkma veya
çıkarma tarihinden itibaren 6 ay içinde başka işçi
alamaz.
Bu süre içinde işyerine aynı nitelikteki iş için yeniden
işçi almak isteyen
işveren durumu uygun araçlarla
yayınlar ve işçinin kaydettirdiği adresine noter
aracılığı ile
duyurur. Tebliği tarihinden itibaren 15 gün içinde işyerine
baş-
vurmayanların bu hakkı
düşer.
17 nci maddenin 1 inci bendinin (b) fıkrası ve III üncü
bentleri gereğince
işten çıkarılan isçiler
hakkında da 6 aylık süre içinde işten çıkarmayı
gerekti-
ren sebepler ortadan
kalkmış ise, birinci fıkra hükmü uygulanır.
Bir işyerinin aynı şartlarla, işletilmesi veya
işletmeye başlanması yahut
mevsim ya da kampanya nedeniyle
yeniden çalışmaya geçmesi hallerinde de bu madde
hükmü uygulanır. Mevsim ve
kampanya işlerinde çalışan
işçiler için noter teb-
ligatı hükmü uygulanmaz.
Bağlı bulunduğu emeklilik mevzuatı gereğince
yaşlılık ya da emeklilik yaşını
doldurmuş ve aynı zamanda
yaşlılık veya emeklilik aylığına hak
kazanmış olan iş-
çiler hakkında bu maddenin
tekrar işe alınma zorunluluğuna ilişkin hükümleri
uygulanmaz.
İşlerine son verilen işçilerin sayısı 10 ve
daha fazla olduğu takdirde işve-
ren, yeni bir işe
yerleştirilebilmeleri için, bunların isimlerini ve nitelikle-
rini çıkarma tarihinden en az
bir ay önce ilgili İş ve İşçi Bulma Kurumu örgütü-
ne bildirmek zorundadır.
Çalıştırma zorunluluğu:
Madde 25 - (Değişik: 29/7/1983-2869/4 md.)
A) İşverenler 50 veya daha fazla işçi
çalıştırdıkları işyerlerinde % 2 ora-
nında sakat kimseyi meslek,
beden ve ruhi durumlarına uygun bir işte
çalıştır-
makla yükümlüdürler. Aynı il
hudutları içinde birden fazla işyeri bulunan işve-
renlerin çalıştırmakla
yükümlü olduğu sakat sayısı,toplam işçi sayısına
göre he-
saplanır.(1)
Çalıştırılacak sakat sayısının
tespitinde daimi işçi sayısı esas alınır.
% 2 nin hesaplanmasında
yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz. Yarım ve
daha fazla olanlar tama iblağ
edilir. (1)
İşyerinin işçisi iken sakatlanmış olanlara
öncelik hakkı tanınır.
Bir işyerinden malulen ayrılmak zorunda kalıp da sonradan
maluliyeti ortadan
kalkan sakat işçiler eski
işyerlerine alınmalarını istedikleri takdirde,
işve-
ren bunları boş yer varsa
derhal, yoksa boşalacak ilk işe o andaki şartlarla
başka isteklilere tercih ederek
almak zorundadır.
İşveren çalıştırmak zorunda olduğu sakat
kimseleri İş ve İşçi Bulma Kurumu
aracılığı ile
sağlar.
Çalıştırılacak sakatların nitelikleri, hangi
işlerde çalıştırılabilecekleri,
bunların işyerlerinde genel
hükümler dışında bağlı olacakları özel ve
ücret
şartları ile İş
ve İşçi Bulma Kurumu tarafından sakatların mesleğe
yönetilmele-
ri, mesleki yönden işverenlerce
nasıl işe alınacakları bir tüzükle düzenlenir.
B) İşverenler 50 veya daha fazla işçi
çalıştırdıkları işyerlerinde % 2 ora-
nında eski hükümlüyü
mesleklerine uygun bir işte çalıştırmakla
yükümlüdürler.
Çalıştırılacak eski hükümlü sayısının
tespitinde daimi işçi sayısı esas alı-
nır. % 2 nin
hesaplanmasında yarıma kadar olan kesirler dikkate alınmaz.
Yarım
ve daha fazla olanlar tama iblağ
edilir.
Eski hükümlü çalıştırılmasında kanunlardaki
kamu güvenliği ile ilgili hiz-
metlere ilişkin özel hükümler
saklıdır.
İşveren çalıştırmak zorunda olduğu eski
hükümlüleri İş ve İşçi Bulma Kurumu
aracılığı ile
sağlar.
----------------
(1) Bu maddenin (A)
fıkrasının birinci bendindeki % 2 oranı, 30/5/1997 tarih ve
572 sayılı KHK'nin 13 üncü maddesiyle % 3 olarak
değiştirilmiş ve ikinci
bendi yeniden düzenlenmiş ancak aynı kararnamenin 28 inci
maddesi gereğince
bu hükümler 1/1/2001 tarihinde yürürlüğe gireceğinden metne
işlenmemiştir.
Çalıştırılacak eski hükümlülerin nitelikleri, hangi
işlerde çalıştırılabi-
lecekleri, bunların
işyerlerinde genel hükümler dışında bağlı
olacakları özel
ve ücret şartları ile
bunların işverenlerce işe alınma usul ve esasları
bir
tüzükle düzenlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ücret
Ücretin tanımı:
Madde 26 - (Değişik: 29/7/1983-2869/5 md.)
Genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş
karşılığında işveren veya üçüncü
kişiler tarafından
sağlanan ve nakden ödenen meblağı kapsar.
İşçi ücreti Türk parası ile en geç ayda bir ödenir.
Hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi
bir haftaya
kadar indirilebilir.
Bir işyerinde aynı nitelikte işlerde ve eşit verimle
çalışan kadın ve
erkek işçilere sadece cinsiyet
ayrılığı sebebiyle farklı ücret verilemez.
Toplu iş sözleşmelerine ve
hizmet akitlerine buna aykırı hüküm konulamaz.
Hizmet akitlerinin sona ermesinde, işçinin ücreti ile sözleşme
ve kanun-
dan doğan para ve parayla
ölçülmesi mümkün menfaatlerin tam olarak ödenmesi
zorunludur.
(Ek: 12/4/1989-3528/1 md.) Meyhane ve benzeri eğlence yerleri ve
parakende
mal satan dükkan ve mağazalarda,
buralarda çalışanlar hariç, ücret ödenmesi
yapılamaz.
Askerlik ve kanundan doğan çalışma:
Madde 27 - Muvazzaf askerlik ödevi dışında manevra veya
her hangi bir sebep-
le silah altına alınan
veyahut her hangi bir kanundan doğan çalışma ödevi yüzün-
den işinden ayrılan
işçinin hizmet akdi işinden ayrıldığı günden
başlıyarak iki
ay sonra feshedilmiş
sayılır.
İşçinin bu haktan faydalanabilmesi için o işte en az bir
yıl çalışmış olması
şarttır. Bir yıldan
çok çalışmaya karşılık her fazla yıl için,
ayrıca iki gün
eklenir. Şu kadar ki bu sürenin
tamamı doksan günü geçemez.
Hizmet akdinin feshedilmiş sayılabilmesi için beklenilmesi
gereken süre
içinde işçinin ücreti
işlemez. Ancak özel kanunların bu husustaki hükümleri
saklıdır. Bu süre içinde
hizmet akdinin kanundan doğan başka bir sebebe dayanı-
larak işveren veya işçi
tarafından feshedildiği öteki tarafa bildirilmiş olsa
bile, fesih için kanunun
gösterdiği önel bu sürenin bitiminden sonra işlemeye
başlar. Ancak hizmet akdi esasen
belirli bir süreyi içine alıyor da bu süre
yukarda yazılı önel içinde
kendiliğinden bitiyorsa bu madde hükümleri uygulan-
maz.
Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısiyle işinden
ayrılan işçilerden
bu ödevin sona ermesinden
başlıyarak iki ay içinde işe girmek için başvuranları,
işverenler boş yerlere
öncelikle işe alma zorundadırlar.
Ücretin saklı kısmı:
Madde 28 - (Değişik: 29/7/1983-2869/6 md.)
İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası
haczedilemez veya baş-
kasına devir ve temlik olunamaz.
Ancak işçinin bakmak zorunda olduğu aile üye-
leri için hakim tarafından
takdir edilecek miktar bu paraya dahil değildir. Bu
kayıtlamalar nafaka borcu
alacaklılarının haklarını kaldırmaz.
Kamu tüzel kişilerine ve bunların bazı
kuruluşları ile özel sektöre ilişkin
ödevler:
Madde 29 - Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu
ik-
tisadi teşebbüsleri yahut özel
kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanı-
larak kurulan banka ve
kuruluşlar; müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü,
hat ve yol inşası gibi
yapım ve onarım işlerinde, müteahhitlere ödenecek her
istihkaktan önce işyerinde
çalışan işçilerden mütaahhit veya taşaronlarca
ücretleri ödenmiyenlerin bulunup
bulunmadığını kontrol edip ücretleri ödenmiyen
varsa müteahhitten veya
taşaronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri
bunların istihkaklarından
öderler.
Bunun için istihkak ödeneceği ilgili idare tarafından
işyerinde şantiye şef-
liği işyeri ilan
tahtası veya işçilerin toplu bulunduğu yerler gibi
işçilerin
görebilecekleri yerlere
yazılı ilan asılmak suretiyle duyurulur. Ücret
alacağı
olan işçilerin ücret
alacaklarının üç aylık tutarından fazlası
hakkında adı ge-
çen idarelere herhangi bir sorumluluk
düşmez.
Anılan müteahhitlerin bu idaredeki her çeşit teminat ve istihkakları
üzerin-
de yapılacak her türlü devir ve
el değiştirme işlemleri veya haciz ve icra taki-
bi bu işte çalışan
işçilerin ücret alacaklarından fazlası hakkında hüküm
ifade
eder.
Bir işverenin üçüncü kişiye karşı olan
borçlarından dolayı işyerinde bulunan
tesisat, malzeme, ham, yarı
işlenmiş veya tam işlenmiş mallar ve başka
kıymetler
üzerinde yapılacak haciz ve icra
takibi, bu işyerinde çalışan işçilerin icra ka-
rarının alındığı
tarihten önceki üç aylık dönem içindeki ücret alacaklarını kar-
şılayacak kısım
ayrıldıktan sonra kalan kısmı üzerinde hüküm ifade
eder.
Bu maddede kamu tüzel kişilerine ve bazı teşekküllere
verilen yetkileri, bu
kanunun birinci maddesinin son
fıkrası gereğince sorumluluk taşıyan bütün işve-
renler de kullanmaya yetkilidir.
Ücret hesap pusulası:
Madde 30 - (Değişik: 29/7/1983-2869/7 md.)
İşveren her ödemede işçiye ücret hesabını
gösterir imzalı veya işyerinin
özel işaretini taşıyan
bir pusula vermek veya işçinin yanında bulunan deftere
ücretle ilgili bu hesapları yine
imzası veya özel işareti altında kaydetmek zo-
rundadır.
Bu pusula veya defterde ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönem
ile fazla ça-
lışma, hafta tatili, ulusal
bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete ya-
pılan her çeşit eklemeler
tutarının ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, na-
faka ve icra gibi her çeşit
kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.
Bu işlemler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan
muaftır.
Zarar karşılığı kesinti:
Madde 31 - Hizmet akitleriyle işverenin tazminat
karşılığı, işçi ücretlerin-
den geçici olarak
alıkoyacağı miktar on haftada eşit taksitlerle kesilmek
üzere
işçinin on günlük ücreti
tutarından fazla olamaz. Tazminat karşılığı bu
kesinti-
ler, bütün iş süresi içindir ve
bundan bir miktar mahsup edilince yeniden aynı
esaslar dairesinde kesinti
yapılabilir.
Tazminat kesintileri, mahsup yapılmasını gerektirecek bir
zarar yapılmadan
işten ayrılma hallerinde
işçiye kesintisiz olarak geri verilir. Tazminat karşı-
lığı geçici olarak
alıkonulan paradan, mahsup yapılması gerektiği zaman
işçi is-
terse işveren kendisine mahsubun
hangi esaslara göre yapıldığını anlatmak ve bu-
na ait hesaplarla fatura ve
başka belgeleri göstermek zorundadır.
Tazminat karşılığı alıkonulan paradan
ancak o işçi tarafından yapılan zarar
için mahsup yapılır.
Tazminat karşılığı kesilen paralar en çok üç ay
içinde milli bir bankaya
yatırılır.
İşçi işinden ayrıldığında kesilen para faiz
ve diğer gelirleri ile
işçiye iade olunur.
Ücret kesintisi:
Madde 32 - İşveren toplu sözleşme veya hizmet akidlerinde
gösterilmiş olan
sebepler dışında
işçiye ücret kesintisi cezası veremez.
İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin
işçiye hemen sebeple-
riyle beraber bildirilmesi gerekir.
İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesin-
tiler bir ayda üç gündelikten veya
parça başına yahut yapılan iş miktarına göre
verilen ücretlerde işçinin üç
günlük kazarcından fazla olamaz.
Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için
kullanılıp harcanmak
üzere Çalışma
Bakanlığı hesabına Bakanlıkça belirtilecek milli
bankalardan biri-
ne kesildiği tarihten itibaren
bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu
paraların ayrı bir
hesabını tutmaya mecburdur. Birikmiş bulunan ceza
paralarının
nerelere ve ne kadar verileceği
Çalışma Bakanının başkanlık edeceği ve
işçi tem-
silcilerinin de
katılacağı bir kurul tarafından karara bağlanır.
Bu kurulun
kimlerden teşekkül edeceği,
nasıl ve hangi esaslara göre çalışacağı
çıkarılacak
bir tüzükte gösterilir.
Şu kadar ki; bu konuda 274 sayılı Sendikalar Kanununun 22
nci maddesinin
2 nci bendi hükmü uygulanmaz.
Asgari ücret:
Madde 33 - Hizmet akdi ile çalışan ve bu kanunun
kapsamına giren her türlü
işçi ile gemiadamı ve
gazetecilerin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenme-
si için Çalışma
Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu
aracılığı ile ücret-
lerin asgari hadleri en geç iki senede
bir tespit edilir.
Asgari Ücret Tespit Komisyonu, Çalışma
Bakanlığının tespit edeceği üyelerden
birinin
başkanlığında Çalışma Bakanlığı
Çalışma Genel Müdürü veya yardımcısı,
İşçi
Sağlığı Genel Müdürü veya yardımcısı, Devlet
İstatistik Enstitüsü Ekonomik
İstatistikler Dairesi
Başkanı veya yardımcısı, Sanayi ve Ticaret
Bakanlığı
Konjonktür ve Yayın Dairesi
Müdürü veya yardımcısı, Devlet Planlama Teşkilatın-
dan konu ile ilgili dairenin
Başkanı veya yetki vereceği bir görevli ile bünye-
sinde en çok işçiyi bulunduran
en üst işçi teşekkülünden değişik iş kolları için
seçecekleri beş bünyesinde en
çok işvereni bulunduran en üst işveren teşekkülün-
den değişik iş
kolları için seçeceği beş temsilciden kurulur. Asgari Ücret Tes-
pit Komisyonu en az on üyesinin
katılmasıyla toplanır. Üye oylarının
çoğunluğu
ile karar verir. Oyların
eşitliği halinde, Başkanın bulunduğu taraf çokluk
sayı-
lır.
Komisyon kararları kesindir. Kararlar Resmi Gazete'de
yayınlanarak yürürlüğe
girer.
Komisyonun toplanma ve çalışma şekli, asgari ücretlerin
tespiti sırasında
uygulanacak esaslar ile başkan
üye ve raportörlere verilecek huzur hakları Ça-
lışma ve Maliye
bakanlıklarının ortaklaşa hazırlayacakları
yönetmelikte belir-
tilir.
Asgari Ücret Tespit Komisyonunun Çalışmasını
sağlamak ve kolaylaştırmak için
Çalışma
Bakanlığı içinde ayrıca bir büro kurulur.
Yarım Ücret:
Madde 34 - 16 ncı maddenin III üncü bendi ile 17 nci maddenin III
üncü
bendinde gösterilen
zorlayıcı sebepler dolayısiyle çalışmayan veya
çalıştırılma-
yan işçiye bu bekleme süresi
içinde bir haftaya kadar hergün için yarım ücret
ödenir.
Fazla çalışma ücreti:
Madde 35 - Memleketin genel yararları, yahut işin
niteliği veya üretimin
artırılması gibi
sebeplerle kanunda yazılı günlük çalışma süresinin
dışında faz-
la çalışma
yapılabilir.
a) Fazla çalışma süresi günde üç saati geçemez.
b) Fazla çalışma yapılacak günlerin toplamı bir
yılda doksan iş gününden
fazla olamaz.
c) Her bir fazla saat çalışma için verilecek ücret normal
çalışma ücretinin
saat başına düşen
miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
ç) 61 inci maddede yazılı sağlık sebeplerine dayanan
kısa veya sınırlı süre-
li işlerde fazla
çalışma yapılamaz.
d) Fazla çalışma Bölge Çalışma Müdürlüğü iznine
bağlıdır.
e) Fazla saatlerle çalışmak için işçinin muvafakatinin
alınması gerekir.
f) Fazla saatlerde çalışmanın ne suretle uygulanacağı
çıkarılacak bir tüzük-
te gösterilir.
Zorunlu sebeple fazla çalışma:
Madde 36 - Gerek bir arıza sırasında, gerek bir
arızanın mümkün görülmesi
halinde, yahut makinalar veya alat ve
edevat için hemen yapılması gerekli acele
işlerde, yahut
zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkmasında, ancak
işyerinin normal
çalışmasını
sağlayacak dereceyi aşmamak kaydiyle işçilerin hepsi veya bir
kısmı
61 inci madde gereğince belirli
olan günlük çalışma sürelerinden fazla çalıştı-
rılabilir. Şu kadar ki, bu
olağandışı çalışma saatleri için 35 inci maddenin
(c)
bendi gereğince ücret
ödenir.
Bu gibi hallerde işveren işin niteliğini ve
başladığı gün ve saati işin bi-
timinden başlayarak 48 saat
içinde ilgili Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirmek
zorundadır.
Olağanüstü hallerde fazla çalışma:
Madde 37 - Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak
şartiyle memleket sa-
vunmasının
ihtiyaçlarını temin eden işyerlerinde fazla çalışmaya
lüzum görülürse
işlerin cinsine ve
ihtiyacın şiddetine göre günlük iş müddetini, Bakanlar Kuru-
lu, işçinin en çok
çalışma kabiliyetine çıkarabilir.
Bu suretle fazla çalıştırılan işçilere her bir
fazla saat için verilecek üc-
ret hakkında 35 inci maddenin
(c) bendi hükmü uygulanır.
Cumartesi günü ücret:
Madde 38 - Cumartesi günleri tamamen veya saat 13 ten sonra
çalışmanın dura-
cağı sözleşmelerde
tespit edilen veya örf, adet ve iklime göre bu türlü çalışma-
yı gerektiren işyerlerinde,
gündelik ücretle çalışan işçilerin, Cumartesi günü-
ne ilişkin ücretleri
haftanın öteki günlerinde olduğu gibi tam olarak ödenir.
Cumartesi günleri kısmen veya tamamen tatile tabi tutma hali
işçilerin gün-
lük, haftalık veya aylık
ücret tutarlarında eksiltme yapılmasına sebep olamaz.
Bayram, genel tatil günlerinde kapanma:
Madde 39 - 2739 sayılı Kanunun 2 nci maddesinde gösterilen
genel tatil gün-
leri ile 1 inci maddesinde sözü geçen
28 ve 30 Ekim günlerinde işyerlerinde ça-
lışıp
çalışılmayacağı toplu sözleşme veya hizmet
akidlerinde gösterilir.
Bu günlere ait ücretler 42 nci maddeye göre ödenir.
Saklı haklar:
Madde 40 - Toplu iş sözleşmesi veya hizmet akidlerine hafta
tatili, ulusal
bayram ve genel tatillerde
işçilere tanınan haklarla ücretli izinlere ve (Yüzde)
usulü ile çalışan
işçilerin bu kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler
konul-
maz.
Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve faydalar
sağlayan kanun, toplu
iş sözleşmesi, hizmet akdi
veya gelenekten doğan kazanılmış haklar
saklıdır.
Hafta tatili ücreti:
Madde 41 - Bu kanun kapsamına giren işyerlerinde haftanın
tatilden önceki 6
iş gününde bu kanunun günlük
iş sürelerine uygun olarak çalışmış olan
işçilere
çalışılmayan hafta
tatili günü için işveren tarafından bir iş
karşılığı olmaksı-
zın bir gündelik tutarında
ücret ödenir. Şu kadar ki;
a) Çalışılmadığı halde kanunen iş
süresinden sayılan zamanlarla günlük ücret
ödenen veya ödenmiyen kanuni veya
akdi tatil günleri ve 38 ve 62 nci maddelere
göre kısmen veya tamamen
çalışılmayan Cumartesi günleri,
b) Evlenmelerde üç güne kadar, ana veya babanın, karı ve kocanın,
kardeş ve-
ya çocukların ölümünde iki güne
kadar verilmesi gereken izin süreleri,
c) Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren
tarafından verilen diğer
izinlerle hekim raporuyla verilen
hastalık ve dinlenme izinleri,
Çalışılmış günler gibi hesaba
katılır.
Zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmadan işyerindeki
çalışmanın haftanın bir
veya birkaç gününde işveren
tarafından tatil edilmesi halinde haftanın çalışıl-
mayan günleri ücretli hafta tatiline
hak kazanmak için çalışılması gereken 6 gü-
nün hesaplanmasında gözönünde
tutulur.
Bir işyerinde işin bir haftadan fazla bir süre ile tatil
edilmesini gerekti-
ren zorlayıcı sebepler
ortaya çıktığı zaman, bu Kanunun 16 ve 17 nci maddeleri-
nin III üncü bendlerinde gösterilen
zorlayıcı sebeplerden ötürü çalışılmayan
günler için işçilere ödenen
yarım ücret hafta tatili günü için de ödenir.
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde hafta tatili
ücreti işverence işçiye
ödenir. Bu işyerlerinde hafta
tatili ücreti o hafta içinde işçinin elde ettiği
yüzde ücretlerinin altıya
bölünmesi ile elde edilen günlük ücretidir.
Genel tatil ücreti:
Madde 42 - Bu kanun kapsamına giren işyerlerinde
çalışan işçilere, kanunlar-
da ulusal bayram ve genel tatil günü
olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa
bir iş
karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam
olarak, tatil yapmayarak çalı-
şırlarsa
çalıştıkları günlerin ücretleri ücret ödeme şekline
bakılmaksızın bir
kat fazlasiyle ödenir.
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde
işçilerin ulusal bayram ve genel ta-
til ücretleri işverence
işçiye ödenir.
Bu işyerlerinde ulusal bayram ve genel tatil ücreti o hafta içinde
işçinin
elde ettiği yüzde ücretlerinin
altıya bölünmesi ile elde edilen günlük ücrettir.
Hafta arasında hafta tatili:
Madde 43 - 394 sayılı Hafta Tatili Kanununun 1,4,5,6 ncı
maddeleri veya
16/9/1960 gün ve 79 sayılı
Kanunun 6 ncı maddesi gereğince hafta tatilinden is-
tisna olunan işyerlerinde
çalışan işçilere haftanın diğer bir gününde hafta ta-
tili verilmesi mecburi olup o güne
ait gündelikleri aynı esaslara göre ve bir iş
karşılığı
olmaksızın ödenir.
Geçici işgöremezlik:
Madde 44 - İşçilere geçici işgöremezlik ödeneği
verilmesi gerektiği zaman-
larda geçici işgöremezlik
süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta
tatilleri, ödeme yapan kurum veya
sandıklar tarafından geçici işgöremezlik ölçü-
sü üzerinden ödenir.
Ücret şekillerine göre tatil ücreti:
Madde 45 - İşçinin tatil günü ücreti
çalıştığı günlere göre bir güne düşen
yevmiyesidir.
Parça başına, akort, götürü veya yüzde usulü ile
çalışan işçilerin tatil
yevmiyesi, bir ödeme süresinde kazandığı
ücretin aynı süre içinde çalıştığı gün-
lere bölünmesi suretiyle
hesaplanır.
(Değişik: 29/7/1983-2869/8 md.) Saat ücreti ile
çalışan işçilerin tatil günü
ücreti saat ücretinin 7,5
katıdır.
Hasta, izinli veya sair sebeplerle mazeretli olduğu hallerde dahi
aylığı tam
olarak ödenen aylık ücretli
işçilere 41, 42, 43 üncü madde hükümleri uygulanmaz.
Ancak bunlardan ulusal bayram ve
genel tatil günleri çalışanlara ayrıca çalıştı-
ğı her o gün için bir tatil
yevmiyesi ödenir.
Tatil ücretine girmiyen kısımlar:
Madde 46 - Fazla çalışma karşılığı
olarak alınan ücretler, primler, işyeri-
nin temelli işçisi olarak normal
çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama,
temizleme işlerinde
çalışan işçilerin bu işler için aldıkları
ücretler ve sosyal
yardımlar, ulusal bayram, hafta
tatili ve genel tatil günleri için verilen üc-
retlerin tespitinde hesaba
katılmaz.
Yüzdelerin ödenmesi:
Madde 47 - (Değişik: 29/7/1983-2869/9 md.)
Otel, lokanta, eğlence yerleri ve benzeri yerlerle içki verilen ve
hemen
orada yenilip içilmesi için
çeşitli yiyecek satan yerlerden "yüzde" usulünün uy-
gulandığı
müesseselerde işveren tarafından servis
karşılığı veya başka isimlerle
müşterilerin hesap
pusulalarına "yüzde" eklenerek veya ayrı şekillerde
alınan
paralarla kendi isteği ile
müşteri tarafından işverene bırakılan yahut da
onun
kontrolu altında bir araya
toplanan paraları işveren işyerinde çalışan tüm
işçi-
lere eksiksiz olarak ödemek
zorundadır.
İşveren veya işveren vekili, yukarıdaki fıkrada
sözü edilen paraların kendi-
si tarafından
alındığında eksiksiz olarak işçilere
dağıtıldığını belgelemekle
yükümlüdür.
Yüzdelerden toplanan paraların o işyerinde çalışan
işçiler arasında yapılan
işlerin niteliğine göre,
hangi esaslar ve oranlar çerçevesinde
dağıtılacağı
Çalışma
Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.
Yüzdelerin belgelenmesi:
Madde 48 - Hesap pusulalarına yüzde eklenmesi suretiyle
müşterilerden alınan
paraları, işveren ilgili
Bölge Çalışma Müdürlüğü tarafından sayfaları mühürlen-
miş ve numaralanmış,
son sayfasına tasdik şerhi konulmuş bulunan bir deftere gü-
nü gününe işlemekle
ödevlidir.
Bu defterlerin dolmasından veya kapanmasından sonra beş
yıllık süre ile sak-
lanması gereklidir.
İşveren deftere geçirdiği hesapların
asıllarına uygun olduğunu kendi sorum-
luluğu altında
onaylar.
Bu defter, işyerinden dışarıya
çıkarılamaz. İşçilerin kendi aralarında seçe-
cekleri bir temsilci her iş günü
sonunda, hesap sonuçlarının kendisine bildiril-
mesini istiyebilir.
İşverenle anlaşmak şartiyle hesapların bildirilmesini
isteme
daha uzun bir zamana
bırakılabilir.
Ancak bu süre hiçbir zaman 5 günden fazla olamaz. Her ödeme dönemiyle
ilgili
hesap pusulaları o döneme
ilişkin paraların işçilere ödenmesinden başlayarak bir
ay süre ile işveren tarafından
saklanır.
Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde
işveren, işçi isterse, her hesap pu-
sulasının genel
toplamını gösteren bir belgeyi işçilerin kendi aralarından
seçe-
cekleri bir temsilciye vermeye
mecburdur. Bu belgenin şekli ve uygulama usulleri
hizmet akitlerinde veya toplu iş
sözleşmelerinde gösterilir.
Yüzde usulünü uygulayan müesseseler, o yerdeki belediyelerce soğuk
damga ile
damgalanmış ve cilt ve
sayfa numaraları birbirini takibeden an az üç kopyalı he-
sap pusulası kullanmak ve
müşterinin her ödemesinde bunlardan bir kopyasını ser-
vis yapan işçide bırakmak
zorundadır.
Yıllık ücretli izin:
Madde 49 - Bu kanun kapsamına giren işyerlerinde
çalışan işçilerden işyerine
girdiği günden başlayarak,
deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl ça-
lışmış olanlara,
ilerdeki maddelerde gösterilen esaslara göre hesaplanmak üzere
aşağıdaki süreler
kadar yıllık ücretli izin verilir.
Hizmet süresi:
a) Bir yıldan beş yıla kadar olanlara yılda 12
gün,
b) Beş yıldan fazla ve onbeş yıldan az olanlara
yılda 18 gün,
c) Onbeş yıl ve daha fazla olanlara yılda 24 gün,
Ancak 18 ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek
yıllık ücretli izin 18
günden az olamaz.
Bu süreler toplu iş sözleşmeleri ve hizmet akidleri ile
artırılabilir.
Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.
Yıllık ücretli izin hakkının belirtilmesi:
Madde 50 - Yıllık ücretli izne hak kazanmak için gerekli
sürenin hesabında
işçilerin, aynı
işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde
çalıştıkları süreler
birleştirilerek gözönüne
alınır. Şu kadar ki; bir işverenin bu kanun
kapsamına
giren işyerinde
çalışmakta olan işçilerin aynı işverenin
işyerlerinde bu kanun
kapsamına girmeksizin
geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır.
Bir yıllık süre içinde 51 inci maddede sayılan haller
dışındaki sebeplerle
işçinin devamının
kesilmesi halinde bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet
sü-
resi eklenir ve bu suretle
işçinin izin hakkını elde etmesi için gereken bir
yıllık hizmet süresinin
bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.
İşçinin gelecek izin hakları için geçmesi gereken bir
yıllık hizmet süresi,
bir önceki izin hakkının
doğduğu günden başlayarak gelecek hizmet yılına
doğru
ve yukarıki fıkra ve 51
inci madde hükümleri gereğince hesaplanır.
İşçi, yukarıdaki fıkralar ve 51 inci madde
hükümlerine göre hesaplanacak her
hizmet yılına
karşılık, yıllık iznini, gelecek hizmet yılı
içinde kullanır.
Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsim veya kampanya
işlerinde ça-
lışanlara bu Kanunun
yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz.
Aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile,
aynı bakanlığa bağlı tüzel kişiliklerin
işyerlerinde geçen süreler ve
Kamu İktisadi Teşebbüsleri yahut özel kanuna veya
özel kanunla verilmiş yetkiye
dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar veya bun-
lara bağlı
işyerlerinde geçen süreler işçinin yıllık ücretli izin
hakkının he-
saplanmasında gözönünde
bulundurulur.
Çalışılmış gibi sayılan haller:
Madde 51 - Aşağıdaki süreler yıllık ücretli
izin hakkının hesabında çalışıl-
mış gibi
sayılır:
a) İşçinin uğradığı kaza veya
tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği
günler,
b) Kadın işçilerin 70 inci madde gereğince doğumdan
önce ve sonra çalıştı-
rılmadıkları
günler,
c) İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında
manevra veya herhangi bir ka-
nundan dolayı ödevlendirilmesi
sırasında işine gidemediği günler; (Bu sürenin
yılda 90 günden fazlası
sayılmaz.)
ç) Çalışmakta olduğu işyerinde, zorlayıcı
sebepler yüzünden işin aralıksız
bir haftadan çok tatil edilmesi
sonucu olarak işçinin çalışmadan geçirdiği zama-
nın 15 günü, (İşçinin
yeniden işe başlaması şartiyle)
d) 62 nci maddede sözü geçen zamanlar,
e) Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil günleri,
f) (Değişik: 29/7/1983-2869/10 md.) 3153 sayılı
Kanuna dayanılarak çıkarılan
tüzüğe göre röntgen
muayenehanelerinde çalışanlara pazardan başka verilmesi ge-
reken yarım günlük izinler.
g) İşçilerin uzlaştırma toplantılarına
katılmaları, hakem kurullarında bu-
lunmaları, bu kurullarda
işçi temsilciliği görevlerini yapmaları, çalışma
hayatı
ile ilgili mevzuata göre kurulan
meclis, kurul, komisyon ve toplantılara yahut
işçilik konuları ile ilgili
milletlerarası teşekküllerin konferans, kongre veya
komitelerine işçi veya sendika
temsilcisi olarak katılmaları sebebiyle işlerine
devam edemedikleri günler,
h) İşçilerin evlenmelerinde üç güne kadar, ana veya
babalarının, eşlerinin,
kardeş veya
çocuklarının ölümünde iki güne kadar verilecek izinler,
i) İşveren tarafından verilen öbür izinler,
ı) Bu kanunun uygulanması sonucu olarak işçiye
verilmiş bulunan yıllık üc-
retli izin süresi.
Yıllık ücretli iznin uygulanması:
Madde 52 - Yıllık ücretli izin işveren tarafından
bölünemez.
Bu iznin 49 uncu maddede gösterilen süreler içinde işveren
tarafından devam-
lı bir şekilde verilmesi
zorunludur.
Ancak 49 uncu maddenin (b), (c) fıkralarında gösterilen izin
süreleri taraf-
ların rızası ile, bir
bölümü 12 günden aşağı olmamak üzere ikiye bölünebilir. Bu
takdirde işveren işçiye 7
günden fazla ücretsiz yol izni vermeye mecbur tutula-
maz.
İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan
başka ücretli ve ücretsiz
izinler veya dinlenme ve
hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.
Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine
rastlayan ulusal bay-
ram, hafta tatili ve genel tatil
günleri izin süresinden sayılmaz.
Yıllık ücretli izinlerini işyerinin kurulu bulunduğu
yerden başka bir yerde
geçirecek olanlara eğer
isterlerse, gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri
karşılamak üzere
işveren 7 güne kadar gereken ücretsiz izni vermek zorundadır.
İşverenin değişmesi:
Madde 53 - İşyerinin el değiştirmesi veya
başkasına geçmesi bu işyerinde ça-
lışan işçilerin
yıllık ücretli izin haklarının ortadan kalkmasına
sebep olamaz.
Aksine bir sözleşme olsa bile yıllık ücretli izin
süresine ilişkin ücretler
yeni işveren tarafından
ödenir.
İzin ücreti:
Madde 54 - İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan
her işçiye, yıllık izin
dönemine ilişkin ücretini;
ilgili işçinin izne başlamasından önce peşin olarak
ödemek veya avans olarak vermek
zorundadır.
Bu ücretin hesabında 46 ncı madde hükmü uygulanır.
(1)
Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete
dayanmayıp da akort,
komisyon ücreti, kara katılma ve
yalnız servis karşılığı (yüzde) gibi belirli
olmayan süre ve tutar üzerinden ücret
alan işçinin izin süresi için verilecek
ücret, son bir yıllık süre
içinde kazandığı ücretin fiili olarak
çalıştığı gün-
lere bölünmesi suretiyle bulunacak
ortalama üzerinden hesaplanır.
(Ek: 4/7/1975-1927/3 md.) Ancak son bir yıl içinde işçi ücretine
zam yapıl-
dığı takdirde, izin
ücreti; işçinin izne çıktığı ayın başı
ile zammın yapıldığı
tarih arasında alınan
ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi sure-
tiyle hesaplanır.
(Yüzde) usulünün uygulandığı yerlerde bu ücret,
yüzdelerden toplanan para
dışında işveren
tarafından ödenir.
Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili; ulusal
bayram ve genel
tatil ücretleri ayrıca
ödenir.
İzinde çalışma yasağı:
Madde 55 - Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin
izin süresi içinde
ücret
karşılığı bir işte
çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi
için kendisine
ödenen ücret işveren
tarafından geri alınabilir.
Akdin feshinde izin ücreti:
Madde 56 - (Değişik: 29/7/1983-2869/11 md.)
İşçinin hak kazanıp da kullanamadığı
yıllık izin süresi için ücreti, hizmet
akdinin işveren veya işçi
tarafından feshedilmesi halinde akdin sona erdiği ta-
rihteki ücreti üzerinden kendisine
ödenir.
İşveren tarafından hizmet akdinin feshedilmesi halinde 13
üncü maddede be-
lirtilen bildirim süresiyle, 19 uncu
madde gereğince işçiye verilmesi mecburi
yeni iş arama izinleri
yıllık ücretli izin süreleri ile içiçe giremez.
Yönetmelik:
Madde 57 - Yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin
niteliğine göre yılın
hangi dönemlerinde
kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından
ve-
rileceği veya sıraya
bağlı tutulacağı, yıllık iznin faydalı
olması için işveren
tarafından alınması
gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin
usuller ve şartlar
Çalışma Bakanlığı tarafından hazırlanacak
bir yönetmelikte
gösterilir.
---------------------
(1)
Bu ücretin hesabında, toplu iş sözleşmeleri uyarınca
ödenen "yıpranma pri-
mi" nin dikkate alınması gerektiğine
Sayıştay Genel Kurulunca 6/1/1986 ta-
rih ve E.1986/1, K. 4523/2 sayı ile karar verilmiştir.
İzin defteri:
Madde 58 - Her işveren,
işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli
izinle-
rini gösterir bir kayıt tutmak
zorundadır. Bu kayıtların şekli 57 nci maddede
sözü geçen yönetmelikte
belirtilir.
Sigorta primi:
Madde 59 - Sigortalılara yıllık ücretli izin süresi için
ödenecek ücretler
üzerinden işkazaları ile
meslek hastalıkları primleri hariç, diğer sigorta
primlerinin, Sosyal Sigortalar
Kanunundaki esaslar çerçevesinde işçi ve işveren-
ler yönünden ödenmesine devam olunur.
Ücretten indirme yapılamıyacağı:
Madde 60 - Her türlü işde uygulanmakta olan günlük veya
haftalık çalışma
sürelerinin kanunen daha
aşağı sınırlara indirilmesi ve bu kanunun
hükümleri
gereğince işverene
düşen herhangi bir yükümlülüğün yerine getirilmesi sebebiyle
veyahut bu kanun hükümlerinden
herhangi birinin uygulanması sonucuna dayanılarak
işçi ücretlerinden her ne
şekilde olursa olsun eksiltme yapılamaz.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
İşin
Düzenlenmesi
İş süresi:
Madde 61 - (Değişik: 29/7/1983-2869/12 md.)
a) Genel bakımdan iş süresi haftada en çok 45 saattir.
Bu süre, haftada 6 iş günü çalışılan işlerde
günde 7,5 saati geçmemek üzere
ve Cumartesi günleri kısmen veya
tamamen tatil eden işyerlerinde haftanın çalı-
şılan günlerine eşit
ölçüde bölünerek uygulanır.
İş müddetlerinin yukarıdaki esaslar çerçevesinde uygulama
şekilleri Çalışma
Bakanlığınca
çıkarılacak İş Süreleri Tüzüğünde belirtilir.
b) Sağlık kuralları bakımından günde ancak 7,5
saat veya daha az çalışılması
gereken işler, Çalışma
Bakanlığı ile Sağlık ve Sosyal Yardım
Bakanlığının ortak-
laşa hazırlayacakları
bir tüzükte belirtilir.
İş süresinden sayılan haller:
Madde 62 - I - a) Madenlerde, taş ocaklarında, yahut her ne
çeşit olursa
olsun yeraltında veya su
altında çalışılacak işlerde işçilerin
kuyulara,
dehlizlere veya asıl
çalışma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve bu yerlerden
çıkmaları için gereken
süreler,
b) İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden
başka bir yerde çalıştırılmak
üzere gönderilmeleri halinde yolda
geçen süreler,
c) İşçinin, işinde ve işverenin her an
buyruğuna hazır bir halde bulunmakla
beraber
çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi
bekliyerek boş geçirdiği süreler,
ç) İşçinin, işveren tarafından başka bir yere
gönderilmesi veya işveren
evinde veya bürosunda yahut
işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi
suretiyle asıl işini
yapmaksızın geçirdiği süreler,
d) Emzikli kadın işçilerin çocuklarına süt verme için
belirtilecek süreler,
e) Demiryolları ve sair yollar ve köprülerin yapılması,
muhafazası yahut
tamir ve tadili gibi işlerde
vakı olduğu veçhile, işçilerin ikamet ettikleri
mevkilerden uzak bir mesafede bulunan
işyerlerine hep birlikte nakledilmeleri
icabeden her türlü işlerde
bunların toplu ve mukannen surette götürülüp getiril-
meleri esnasında geçen
süreler,
İşçinin günlük kanuni iş sürelerinden
sayılır.
II - İşin mahiyetinden doğmayıp da işveren
tarafından sırf sosyal yardım ga-
yesiyle işyerine götürülüp
getirilme esnasında araçlarda geçen zaman iş süresin-
den sayılmaz.
Saat ayarı:
Madde 63 - Çalışma saatleri, "memleket saat
ayarı" na göre düzenlenir.
İşin başlayıp ve bitiş saatleri ile dinlenme
saatleri işyerlerine asılacak
levhalarda gösterilir.
Ara dinlemesi:
Madde 64 - I - Çalışma süresinin ortalama bir zamanda o yerin
adet ve işin
gereğine göre ayarlanmak
suretiyle işçilere:
a) 4 saat veya daha kısa süreli işlerde 15 dakika,
b) (Değişik: 29/11/1983-2965/1 md.) 4 saatten fazla ve 7,5
saate kadar
(7,5 saat dahil) süreli işlerde
yarım saat,
c) (Değişik: 29/11/1983-2965/1 md.) 7,5 saatten fazla süreli
işlerde bir
saat ara dinlenmesi verilir.
Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir.
Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki Örf ve gelenekler veya
işin nite-
liği gözönünde tutularak toplu
iş sözleşmesi veya hizmet akidleri ile aralı ola-
rak kullanılabilir.
II - Dinlenmeler, bir işyerinin aynı kısmındaki
bütün işçilerine önceden be-
lirtilmiş olan aynı saatte
uygulanır. Şu kadar ki işin gereğine göre
nöbetleşe
dinlenme yapılması toplu
iş sözleşmeleri veya hizmet akidleri ile düzenlenebi-
lir.
III - Yukarıda yazılı dinlenmeler çalışma
süresinden sayılmaz.
Gece süresi:
Madde 65 - I - İş hayatında (Gece) en geç saat 20 de
başlayarak en erken sa-
bah 6 ya kadar geçen ve her halde en
fazla 11 saat süren gün dönemidir.
II - Bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre yahut
yurdun bazı bölgelerinin
iklim ve adet
ayrılıkları bakımından, iş hayatına
ilişkin (Gece) başlangıcının
daha geriye alınması veya
yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, yahut çeşitli iş-
ler için erkek, kadın ve çocuk
işçiler hakkında (Gece) deyiminden anlaşılacak
gün döneminin başlama ve bitme
saatlerinin belirtilmesi suretiyle birinci bend-
deki genel hükmün uygulama
şekillerini tespit etmek yahut bazı gece çalışmaları-
na herhangi bir oranda fazla ücret
ödenmesi usulünü koymak veyahut gece işletil-
melerinde ekonomik bir zorunluk
bulunmayan işlerde işçilerin gece çalışmalarını
yasak etmek üzere Çalışma
Bakanlığınca tüzükler hazırlanabilir.
III. (Değişik:
29/7/1983-2869/14 md.) İşçilerin gece çalışmaları 7,5
saati
geçemez.
IV - Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi
postaları kullanılan işler-
de, en fazla bir iş haftası
gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikin-
ci iş haftası gündüz
çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya
konur.
Çalışma Bakanlığı, gece ve gündüz
postalarında onbeşer günlük nöbetleşmeye
de izin verebilir.
Hazırlama, tamamlama, temizleme işleri:
Madde 66 - Genel olarak bir işyerinde belirli çalışma
saatlerinden önce veya
sonra yapılması gerekli
olan hazırlama veya tamamlama yahut temizleme işlerinde
çalışan işçiler için
işin düzenlenmesi ile ilgili hükümlerden hangilerinin uygu-
lanmıyacağı yahut ne
gibi değişik şartlar ve usullerle uygulanacağı
Çalışma Ba-
kanlığı
tarafından hazırlanacak bir tüzükte gösterilir.
Çalıştırma yaşı ve çocukları
çalıştırma yasağı:
Madde 67 - (Değişik: 29/7/1983-2869/15 md.)
15 yaşından aşağı çocukların
çalıştırılmaları yasaktır.
Ancak, çocukların sağlık ve gelişmelerine, okul veya
mesleki eğitim ve mes-
leğe yöneltme programlarına
devamlarına yahut öğrenimden faydalanma kabiliyetle-
rine zarar vermeyecek nitelikteki
hafif işlerde 13 yaşını doldurmuş çocukların
çalıştırılmaları
mümkündür.
Okula gidenlerin iş saatleri, okul saatlerine engel olmayacak
şekilde düzen-
lenir ve ders saatleri 7,5 saatlik
çalışma süresinin içinde sayılır.
Yer ve su altında çalıştırma yasağı:
Madde 68 - Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve
tünel inşaatı
gibi yeraltında veya
sualtında çalışılacak işlerde 18 yaşını
doldurmamış erkek
ve her yaştaki
kadınların çalıştırılmaları
yasaktır.
Gece çalıştırma yasağı:
Madde 69 - Sanayie ait işlerde 18 yaşını
doldurmamış erkek çocuklarla her
yaştaki kadınların
gece çalıştırılmaları esas itibariyle
yasaktır.
Şu kadar ki; işin özelliği icabı kadın
işçi çalıştırılması gereken işlerde
18 yaşını
doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmalarına,
Ça-
lışma ve Sağlık
ve Sosyal Yardım Bakanlıkları ile Sanayi ve Ticaret
Bakanlığının
müştereken
hazırlıyacakları bir tüzükte gösterilecek şartlar
çerçevesinde izin
verilebilir.
Analık halinde çalıştırma yasağı:
Madde 70 - (Değişik: 29/7/1983-2869/16 md.)
Kadın işçilerin doğumdan önce 6 ve doğumdan sonra 6
hafta olmak üzere 12
haftalık süre için
çalıştırılmaları yasaktır.
Ancak, bu süreler işçinin sağlık durumuna ve işin
özelliğine göre doğumdan
önce ve sonra gerekirse
artırılabilir.
Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
İsteği halinde kadın işçiye, doğumdan sonraki 6
haftadan sonra 6 aya kadar
ücretsiz izin verilir. Bu süre,
ücretli izin hakkının hesabında nazara alınmaz.
İşçi çizelgeleri:
Madde 71 - Her işveren çalıştırdığı
işçilerin doğum yılları itibariyle kadın