İŞ KANUNU (1)

Kanun Numarası : 1475

Kabul Tarihi : 25/8/1971

Yayımlandığı R. Gazete : Tarih: 1/9/1971 Sayı: 13943

Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 10 Sayfa: 3102

* *

Bu Kanunun yürürlükte olmayan hükümleri için bakınız.

"Yürürlükteki Bazı Kanunların Mülga Hükümleri Külliyatı"

Cilt: 2 Sayfa: 1113

* *

Bu Kanun ile ilgili tüzükler için, "Tüzükler Külliyatı" nın kanunlara

göre düzenlenen nümerik fihristine bakınız.

* *

Bu Kanun ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren

yönetmelik için, "Yönetmelikler Külliyatı" nın kanunlara göre

düzenlenen nümerik fihristine bakınız.

* *

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

Tarifler:

Madde 1 - Bir hizmet akdine dayanarak herhangi bir işte ücret karşılığı ça-

lışan kişiye işçi, işçi çalıştıran tüzel veya gerçek kişiye işveren, işin yapıl-

dığı yere işyeri denir.

İşin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yerlerle, din-

lenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden veya mesleki

eğitim yerleri ve avlu gibi sair eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.

İşyerinde işveren adına hareket eden ve işin ve işyerinin yönetiminde görev

alan kimselere işveren vekili denir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı

muamele ve yüklemlerinden doğrudan doğruya işveren sorumludur.

---------------------------------

(1) Bu Kanuna göre ödenmesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı, 31/12/1960

tarih ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinin 7 nci bendi

gereğince gelir vergisinden müstesnadır.

Bu kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar iş-

veren vekilleri hakkında da uygulanır. İşveren vekilliği sıfatı, işçilere tanı-

nan hak ve vecibeleri ortadan kaldırmaz.

Bir işverenden belirli bir işin bir bölümünde veya eklentilerinde iş alan ve

işçilerini münhasıran o işyerinde ve eklentilerinde çalıştıran diğer bir işvere-

nin kendi işçilerine karşı o işyeri ile ilgili ve bu kanundan veya hizmet akdin-

den doğan yüklemlerinden asıl işveren de birlikte sorumludur.

Uygulama alanı:

Madde 2 - Bu kanun, beşinci maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyer-

lerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faali-

yet konularına bakılmaksızın uygulanır.

İşyerini bildirme:

Madde 3 - Bu kanunun kapsamına girecek nitelikte bir işyerini kuran, her ne

suretle olursa olsun devralan, çalışma konusunu kısmen veya toptan değiştiren,

yapılan işin tamamlanması yüzünden veya herhangi bir sebeple sürekli olarak ça-

lışmasını bırakan işveren, işyerinin unvan ve adresini, çalıştırılan işçi sayı-

sını, çalışma konusunu, işin başlama veya bitme gününü, kendi adını, soy adını

ve adresini, varsa işveren vekil veya vekillerinin adı, soyadı ve adreslerini,

sürekli işlerde bir ay içinde bölge çalışma müdürlüğüne bildirmek zorundadır.

Bölge çalışma müdürlüğü mesul memuru ise bildirimin alındığına dair belge

vermek zorundadır.

Uygulama başlangıcı:

Madde 4 - İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, üçüncü madde-

deki bildirim gününe bakılmaksızın, ikinci maddede de gösterilen niteliğin edi-

nildiği günden başlıyarak bu kanun hükümlerine bağlı olurlar.

İstisnalar:

Madde 5 - Aşağıda belirtilen hususlarda bu kanun hükümleri uygulanmaz:

1. Deniz ve hava taşıma işlerinde,

2. Tarım işlerinde (Orman tali yolları dahil),

3. Bir ailenin üyeleri veya hısımları arasında dışardan başka biri katılmı-

yarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,

4. Ev hizmetlerinde,

5. 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine

uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde,

6. 18 yaşını bitirmemiş çıraklar hakkında,

7. Aile ekonomisi hududu içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işlerin-

de,

8. Konutların kapıcılık hizmetlerinde,

9. Sporcular hakkında,

10. Yardım Sevenler Derneği merkez ve taşra atelyelerinde çalışanlar hakkın-

da,

11. Rehabilite edilenler hakkında,

Şu kadar ki,

a) Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere

yapılan yükleme ve boşaltma işleri,

b) Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler,

c) Tarım sanatları ile tarım aletleri makina ve parçalarının yapıldığı atel-

ye ve fabrikalarda görülen İşler,

ç) Tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri,

d) Halkın faydalanmasına açık veya işyerlerinin müştemilatı durumunda olan

park ve bahçe işleri,

e) Kaloriferli konut kapıcıları ile çalışmasını aynı işverene veya aynı ko-

nuta hasreden konut kapıcıları,

f) Deniz İş Kanunu kapsamına girmiyen ve tarım işlerinden sayılmıyan, deniz-

lerde çalışan su ürünleri müstahsalları ile ilgili işler.

Bu kanun hükümlerine tabidir.

Sanayi ve ticaret işleri:

Madde 6 - I. Bu kanunun uygulanması bakımından sanayiden sayılacak işler

şunlardır:

a) Her türlü madenleri arama ve topraktan çıkarma işleriyle taş, kum ve ki-

reç ocakları gibi işler,

b) Ham, yarı ve tam yapılmış maddelerin işlenmesi, temizlenmesi, şeklinin

değiştirilmesi, süslenmesi, satış için hazırlanması işleri,

c) Her türlü kurma, onarma, sökme, dağıtma ve yıkma işleri,

ç) Bina yapılması ve onarımı, değiştirilip bozulması ve yıkılması işleri ve

bunlara yardımcı her türlü sınai yapım işleri,

d) Yol, demiryolu, tramvay yolu, liman, kanal, baraj, hava alanı, dalgakı-

ran, tünel, köprü, lağım ve kuyuların yapılması ve onarımı, batıkların çıkarıl-

ması ve bataklık kurutma gibi işler,

e) Elektrik ve her çeşit muharrik kuvvetlerin elde edilmesi, değiştirilmesi,

taşınması, kurma ve dağıtma işleri,

f) Su ve gaz tesisatı, kurma ve işletmesi işleri,

g) Telefon, telgraf, telsiz, radyo ve televizyon kurma işleri,

h) Gemi ve vapur yapımı, onarımı, değiştirilmesi ve bozup dağıtma işleri,

i) Karada taşıma işleri,

ı) Göl ve akarsularda insan veya eşya ve hayvan taşıma işleri,

j) Eşyanın istasyon, antrepo, iskele, limanlar ve hava alanlarında yükletil-

mesi, boşaltılması işleri,

k) Basımevlerinde yapılan işler.

II. Bu kanunun uygulanması bakımından ticaretten sayılan işler şunlardır:

a) Ham, yarı ve tam yapılmış her çesit bitkisel, hayvani veya sınai ürün ve

malların alımı ve satımı işleri,

b) Bankacılık gibi para tedavülü ile ilgili işlerle, sigortacılık, komisyon-

culuk, depoculuk, ambarcılık, antrepoculuk ve benzeri işler,

c) Denizlerde çalışan su ürünleri müstahsalları ile ilgili işler,

III. Yukarda yazılı işler dışında kalan başka bir işin kanunun uygulanması

bakımından sanayi veya ticaret işlerinden sayılıp sayılmamasını belirtmeye

Çalışma Bakanlığı yetkilidir.

Bildirimin yazılı olması:

Madde 7 - Bildirimlerin ilgiliye yazılı olarak ve imza karşılığında yapılma-

sı gerekir. Bildirim yapılan kişi bunu imzalamazsa, durum o yerde tutanakla tes-

pit edilir. Ancak 7201 sayılı Kanun kapsamına giren tebligat anılan kanun hüküm-

lerine göre yapılır.

Sürekli ve süreksiz işler:

Madde 8 - Nitelikleri bakımından en çok 30 iş günü süren işlere süreksiz iş,

bundan fazla süren işlere sürekli iş denir.

Bu kanunun 3, 9, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 24, 25, 27,

49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 71, 76 ve 93 üncü maddeleri süreksiz

işlere uygulanmaz. Süreksiz işlerde bu maddelerin konusu olan uyuşmazlıklarda

Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.

İKİNCİ BÖLÜM

Hizmet Akdi

Yazılı akit:

Madde 9 - (Değişik: 29/7/1983-2869/1 md.)

Belirli süresi bir yıl veya daha uzun sürekli hizmet akitlerinin yazılı ola-

rak yapılması zorunludur. Bu akitler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan

muaftır. Akit noterlikçe onanmış ise noter ücretleri bu hükmün dışında tutulur.

Yazılı akit yapılmayan durumlarda işveren, işçinin isteği üzerine, kendisine

genel ve özel iş şartlarını gösteren ve imzasını taşıyan bir belge vermekle yü-

kümlüdür.

Bu belgeler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır.

Takım sözleşmesi:

Madde 10 - Birden çok işçinin meydana getirdiği bir takımı temsilen bu işçi-

lerden birinin, takım kılavuzu sıfatiyle işverenle yaptığı sözleşmeye, takım

sözleşmesi denir.

Takım sözleşmesinin, süresi ne olursa olsun yazılı yapılması gerekir.

Takım sözleşmesinde isimleri yazılı işçilerden her birinin işe başlamasiyle,

bu Sözleşme o işçi ile işveren arasında doğrudan doğruya yapılmış sayılır. An-

cak, takım sözleşmesi hakkında Borçlar Kanununun 110 uncu maddesi hükmü de yü-

rür. Takım sözleşmesine girmiş olan işçilerin ücretlerini işveren veya işveren

vekili her birine ayrı ayrı ödemek zorundadır.

9 uncu maddenin ikinci fıkrası hükmü takım sözleşmelerine de uygulanır.

Yazılı akdin şekli:

Madde 11 - Bu kanuna göre yapılacak yazılı sözleşmelerde aşağıdaki hususla-

rın bulunması gerekir:

1. İşverenin ve işçinin (Takım sözleşmelerinde her işçinin ayrı ayrı) ad ve

kimlikleri,

2. Yapılacak iş,

3. İşyerinin adresi,

4. Süresi belirli sözleşmelerde sözleşmenin süresi,

5. Ücret, (Takım sözleşmesinde her işçi için ayrı ayrı) ödeme şekli ve za-

manı,

6. Var ise tarafların ileri sürdükleri özel şartlar,

7. Hizmet akdinin yapıldığı gün,

8. Tarafların imzası.

Deneme süresi:

Madde 12 - (Değişik: 29/7/1983-2869/2 md.)

Sürekli hizmet akitlerinde deneme süresi en çok bir aydır.

Ancak bu süre toplu iş sözleşmeleriyle üç aya kadar uzatılabilir.

Bu süre içinde taraflar hizmet aktini bildirimsiz ve tazminatsız feshedebi-

lirler. Ancak, işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır.

Akdin feshinde bildirim:

Madde 13 - A) Süresi belirli olmıyan sürekli hizmet akitlerinin feshinden

önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekir.

Hizmet akdi:

a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılma-

sından başlıyarak iki hafta sonra,

b) İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin di-

ğer tarafa yapılmasından başlıyarak dört hafta sonra,

c) İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer

tarafa yapılmasından başlıyarak altı hafta sonra,

ç) İşi üç yıldan, fazla sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa ya-

pılmasından başlıyarak sekiz hafta sonra,

Feshedilmiş olur.

B) Öneller asgari olup sözleşme ile artırılabilir.

C) Bildirme şartına uymıyan taraf yukarda yazılı önellere ilişkin ücret tu-

tarında tazminat ödemek zorundadır.

İşveren, işçinin ihbar önellerine ait ücretini peşin vermek suretiyle hizmet

akdini feshedebilir.

İşçinin sendikaya üye olması, şikayete başvurması gibi sebeplerle işinden

çıkartılması hallerinde ve genel olarak hizmet akdini fesih hakkının kötüye kul-

lanıldığını gösteren diğer durumlarda (A) bendinde yazılı önellere ait ücretle-

rin üç katı tutarı tazminat olarak ödenir.

Tarafların ayrıca tazminat isteme hakları saklıdır.

Kıdem tazminatı:

Madde 14 - (Değişik birinci fıkra: 29/7/1983-2869/3 md.) Bu Kanuna tabi iş-

çilerin hizmet akitlerinin:

1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gös-

terilen sebepler dışında,

2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca,

3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle,

4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emek-

lilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;

Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde

kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması halle-

rinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince

her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazmi-

natı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.

(Değişik fıkralar: 17/10/1980-2320/1 md.):

İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden ak-

dedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde ça-

lıştıkları süreler gözönüne alınarak hesaplanır. İşyerlerinin devir veya intika-

li yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya

başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet

akitleri süre-

lerinin toplamı üzerinden hesaplanır. 12/7/1975 tarihinden, itibaren (1) işyeri-

nin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazmi-

natlarından her iki işveren sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu

sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin al-

dığı ücret seviyesiyle sınırlıdır. 12/7/1975 tarihinden evvel (2) işyeri devrol-

muş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir

hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur.

İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için aylık

veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya

toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası bakımından bağlı bulunduğu kuruma

veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır. İşçinin ölümü halinde

bu şart aranmaz.

T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal

Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında

geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa

göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye,

bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu

kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.

Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet akdinin evvelce bu

maddeye göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi su-

retiyle geçen hizmet süreleri kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.

Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmet süresine

ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç tari-

hinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ik-

ramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz.

Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel bütçeli ida-

reler ile 468 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar.

Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye öden-

mez.

Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı,

akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücre