YOL SU ELEKTRİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (YSE)

2.1. KURULUŞU

Yurdumuzda planlı kalkınma döneminin başlaması ile birlikte; Bölgeler arası farklılıkların süratle giderilmesi, sosyal adalet ve dengeli kalkınma ilkelerinin gereği en çok hizmet bekleyen kırsal kesime ve köylerimize eksikliği duyulan Yol, İçme suyu ve Elektrik gibi önemli alt yapı hizmetlerini hazırlanacak plan ve programlara uygun olanak tek elden götürecek bir kuruluşa ihtiyaç duyulmuştur.

Ayrıca Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren köylümüzü en veciz şekilde değerlendirerek Ulusal kalkınmanın köyden başlamasının icap ettiği gerçeğini vurgulayan büyük Atatürk’ün düşünce ve direktifleri de göz önüne alınarak köye yönelik temel alt yapı hizmet ve yatırımlarını; koordinasyon, verimlilik ve dinamizm içerisinde götürerek hızla kalkınmalarını sağlamak amacı ile ve 4951 sayılı kanuna dayanılarak 23.12.1963 yılında Köyişleri Bakanlığı Kurulmuştur. Bakanlığın kuruluşunu takiben görevlerinin ve buna bağlı olarak teşkilat esaslarının saptanması amacıyla yapılan ayrıntılı çalışmalar sonucunda; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı DSİ Genel Müdürlüğü’nden Köy İçme Sulama Dairesi Başkanlığı, Bayındırlık Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü’nden Köyyolları Dairesi Başkanlığı ile Elektrik İşleri Genel Direktörlüğü’nden Köy Elektrifikasyonu birimi 16.07.1964 gün ve 6/3349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Köyişleri Bakanlığı bünyesine alınmışlardır. Daha sonra nüfusumuzun büyük bir bölümünü oluşturan köylerimizin ve diğer kırsal yerleşim birimlerinin yol, su ve elektrik gibi alt yapı hizmetlerinin planlı bir program çerçevesinde ve birbiri ile koordineli olarak çalışmasını sağlamak üzere yukarıda sözü edilen birimler 01.07.1965 gün ve 6611 sayılı Bakanlık Onayı ile kurulan Yol, Su ve Elektrik (YSE) Genel Müdürlüğü çatısı altında toplanmıştır. Ancak; YSE Genel Müdürlüğünün görev ve yetki kanunu çıkmadığından Genel Müdürlüğü oluşturan birimler birçok kanun, yönetmelik hatta protokollere bağımlı olarak çalışmak zorunda kalmıştır. Bu mevzuatların bir özeti şöyle sıralanabilir.

- 442 Sayılı Köy Kanunu (1-2-13-89-90- maddeleri)

- 5539 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri hakkındaki kanun (Bu Kanun sonradan 1737 sayılı Kanunla değiştirilmiş ise de her yıl Bütçe Kanununun ilgili maddeleriyle “ 17 madde” Köy yolları için geçerliliği sağlanmaktadır.)

- 2490 sayılı Artırma Eksiltme ve İhale Kanunu,

- 13.3.1962 gün ve 6/279 sayılı Kararname ile yayınlanan Köy Yolları Yapım ve Bakım Yönetmeliği,

- 1.3.1966 günü yapılan Köyyolu hizmetlerinin, Bayındırlık Bakanlığı’ndan Köy İşleri Bakanlığı’na devredilmesi hakkındaki protokol,

- 6200 Sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü teşkilat kanunu,

- 7478 Sayılı Köy İçmesuları hakkındaki kanun,

- 178 Sayılı Askeri Garnizonların İçmesuları hakkındaki kanun,

- 167 Sayılı yer altı suları hakkındaki kanun,

- 22.7.1965 günü yapılan Köy İçmesuları hizmetlerinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından Köy İşleri Bakanlığı’na devredilmesi hakkındaki protokol,

- 2805 Sayılı Etibank Genel Müdürlüğü kuruluş kanunu,

- 2819 Sayılı E.İ.E.İ. Kanunu (2-a ve b maddeleri)

- 1312 Sayılı Türkiye Elektrik Kurumu kanunu (3-b maddesi)

- 28.8.1964 günü yapılan Köy Elektrifikasyonu hizmetlerinin E.İ.E.İ.

Genel Direktörlüğünden Köy İşleri Bakanlığına devredilmesi hakkındaki protokol,

- 19.8.1967 gün ve 2494/49 Sayılı Etibank Genel Müdürlüğü ile yapılan protokol,

- Anayasanın 45,94 ve 116. Maddeleri,

- 1050 Sayılı Muhasebe-i Umumiye kanunu,

- 1580 Sayılı Belediyeler Kanunu (7. ve 8. maddeleri.)

- İdarei Umumiye Vilayet Kanunu Muvakkati (4.,5.,6.,7.,8.,11. ve 94. maddeleri.)

- 237 Sayılı Taşıt Kanunu,

- 792 Sayılı Koordinasyon Kurulu Kararı,

- 1318 Sayılı Finansman Kanunu (29.Maddesi)

- 775 Sayılı Gecekondu Kanunu( 1. ve 18. Maddesi)

- 1609 Sayılı Bayındırlık Kanunu (1. ve 18. Maddesi)

- 30.3.1967 gün ve 851 sayılı kararname ile yayınlanan gaz bedeli,

- Bayındırlık Bakanlığı Kontrol yönetmeliği

- Ambar İkmal Yönetmeliği

- Kabul Yönetmeliği

- Karne Yönetmeliği

- Emanet İşler Talimatı

- Devlet ve İl yolları dışında kalan köy yollarını ve gerektiğinde de köyiçi yollarını inşa etmek, her mevsimde geçit veren emniyetli bir yol ağı oluşturarak köylerimizi devlet ve il yollarına, turistik merkezlere, önemli pazarlara bağlamak ve bu yolların üzerindeki sanat yapılarını yapmak, yolların bakım ve onarımını sağlayarak her mevsimde imkanlar ölçüsünde trafiğe açık tutmak.

- Son nüfus sayımında nüfusu 3000’e kadar olan (3000 dahil) Kasabalar (Belediye Teşkilatı bulunan ilçe, bucak ve köyler) ile bucak, köy, mahalle, oba, mezra, kom vb. yerleşim ünitelerine ve askeri garnizonlara içmesuyu götürmek ve çevre sağlığı ile ilgili düzenlemeleri yapmak.

- 1312 Sayılı TEK Yasası kapsamı dışında kalan dağ ve orman köylerine küçük akarsulardan yararlanarak, hidroelektrik santral kurmak, terfili sistemle köylere ve askeri garnizonlara elektro motopomp tesisleri ile su verebilmek için enerji nakil hatları yapmak.

- Köyyolları üzerindeki köprüleri inşa etmek, onarmak ve sürekli bakım altında tutmak.

- Yol, su ve elektrik hizmetlerinin envanterlerini çıkarmak,

- YSE hizmetlerini ifa edebilmek için gerekli olan atölye, garaj tesislerini yapmak ve makine, araç, gereç, yedek parça temin etmek, makine parkındaki vasıtaların işletme ve bakımlarını atölyelerinde yapmaktır.

YSE Genel Müdürlüğü Merkez ve Taşra birimleri olmak üzere iki grupta teşkilatlanmıştır (Ek.1).

Planlayıcı, programlayıcı, denetleyici ve diğer kamu kurumları ile eşgüdümü sağlamak üzere 9 daire Başkanlığından oluşmaktadır. Bu Başkanlıklar şunlardır:

-Köy Yolları Dairesi Başkanlığı

-Köprüler Dairesi Başkanlığı

-İçme Suları Dairesi Başkanlığı

-Elektrifikasyon Dairesi Başkanlığı

-Etüt ve Proje Dairesi Başkanlığı

-Teknik Hizmetler Dairesi Başkanlığı

-Makine İkmal Dairesi Başkanlığı

-Plan-Program Dairesi Başkanlığı

-Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı

- İlke olarak ikmal,denetim ve organizasyon, kısmen de yapımcı olarak çalışan 18 adet Mıntıka Kontrol Amirliği. Bu birimler daha sonra Bölge Müdürlüğü olarak yeniden yapılanmıştır.

- Uygulayıcı hizmet birimi olarak 67 İlde YSE şefliği. Bu birimlerde daha sonra YSE İl Müdürlüğü olarak yeniden yapılanmıştır.

- İkmal hizmetlerinin hızlı, düzenli ve sağlıklı yürütülebilmesi için 4 adet Makine İkmal Grup Müdürlüğü oluşturulmuştur.

Bilindiği üzere ülkemizde çözümlenecek sorunlar çok, imkanlar ise sınırlıdır. Yani bütün sorunları birden çözmeye kalkışmak her zaman mümkün değildir. Bu itibarla sorunları öncelik sırasına koyarak belirli bir plan ve program içerisinde çözmek gerekmektedir. Yörelerimize hizmet götürmedeki öncelikler şöyle sıralanabilir.

- Nüfusu en kalabalık olan,

- Ekonomik, sosyal ve kültürel yönden ihtiyacı en çok olan,

- Yurt savunmasına katkısı olan,

- Turistik yörelere hizmet getiren,

- Maliyeti optimum düzeyde olan.

İşte bu nedenlerle YSE Bölge ve İl Kuruluşları tarafından plan hedefleri doğrultusunda kırsal kesimde hizmet götürülecek yöreler tespit edilir ve araştırma formları düzenlenir. Bu verilere göre de bölgeler arasındaki gelişme farklılıkları dikkate alınarak götürülecek hizmetlerin öncelik derecesi belirlenir. Bu öncelik bilgileri ışığında yıllık program teklifleri hazırlanarak Merkeze gönderilir. Merkeze gelen bu teklifler yıllık yatırım bütçesi de göz önüne alınarak uygulama programlarına dönüştürülür ve onaylanır. Onaylanan programlar da uygulanmak üzere program ödenekleriyle beraber Bölge ve İl Müdürlüklerine gönderilir.

Yatırımlar, program hedefleri çerçevesinde yerine getirilerek halkımızın hizmetine sunulur.

Yukarıda belirtilen öncelik ilkeleri ve planlanan program hedeflerine göre YSE Genel Müdürlüğünün Kuruluş tarihi olan 1965 yılından 1984 yılı sonuna kadar yapmış olduğu uygulamalar ekteki çeşitli tablolarda yer almaktadır.

YSE Genel Müdürlüğünün hizmetleri Köyyolları, Köy İçmesuları ve Köy Elektrifikasyonu olmak üzere 3 ana grupta toplanabilir.

Cumhuriyetten önce köyyolu çalışması yapılmamıştır. Önceleri yürürlüğe giren 442 sayılı Köy Kanunu ile Köy yolu yapımı muhtarlıklara verilmiştir.

24.10.1976 Gün ve 7/12968 sayılı kararname ile yürürlüğe giren Köyyolları Yapım-Bakım Yönetmenliğine göre; Devlet ve İl yolları dışında kalan bir köyü; komşu köylere-İl, İlçe ve Bucak Merkezlerine-Üretim ve Tüketim Merkezlerine- bağlayan yollarla, köylerin mahalle yolları toplamı köyyolu ağını oluşturmaktadır. Köy Yolları Dairesi Başkanlığının plan, program ve denetiminde yürütülen köyyolları ağı üç grupta toplanmaktadır.

-Köy merkezlerine ait yollar,

-Nüfusu 500’ü aşan köy mahallesi yolları

-Nüfusu 500’ün altındaki köy mahallesi ve üretim yolları,

1976 yılından önceki envanter sonuçlarına göre köy merkezlerine ait toplam köy yolu 107.103 km. iken 1981 yılında yapılan ve değerlendirilmesi biten İllerle, değerlendirilmesi süren İllerin geçici envanter sonuçlarına göre; köy merkezleri ile nüfusu 500’ü geçen köy mahallesi yolları tulü yaklaşık 234.145 km.’dir. Nüfusu 500’ün altında bulunan köy mahalleleri ile üretim tulünün 160.000 km. olacağı tahmin edilmektedir.

1983 Yılında uygulamaya konulan ve 1993’e kadar sürecek olan Ulaştırma Ana Planı’na göre köy merkezlerine ait yolların tesviye yapımının 1986 yılında, kaplama yapımının ise 1989 yılı sonuna bitirilmesi planlanmıştır. Nüfusu 500’ü aşan köy mahallesi yollarının da 1993 yılı sonunda kaplamalı olarak bitirilmesi planlanmıştır. 1984 Yılı itibariyle kırsal alanda yaşayan nüfusun % 19’u Devlet ve İl yolundan, % 62’si kaplamalı köy yolundan, % 12’si tesviye halindeki köy yolundan yararlanırken hiç yolu olmayan köylü vatandaşlarımızın nüfusu ise % 7’dir. Köylerimizin 1965 yılında % 84’ünün yolu yok iken 1984 yılında bu oran % 7’ye düşürülmüştür. YSE Genel Müdürlüğünün kurulduğu 01.07.1965 tarihinden 31.12.1984 tarihine kadar yapılan yol ile bu hizmetten yararlanan köy, mahalle ile nüfus aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tulü Faydalanan Faydalanan

Devlet ve İl yolu 56.657 - 6414 8 4.459.211 19

Asfalt 12.310 5 3488 4 3.165.505 14

Stabilize 129.706 52 35561 9; 44 10.853.420 48

Tesviye 60.294 24 17418 22 2.832.242 12 9;

Ham Yol &48.899 19 17428 22 1.600.750 7

TOPLAM : 251.209 ; 80309 22.911.128

Köyyolları üzerindeki açıklığı 5.40 mt. ve yukarı olan köprülerin yapım, bakım ve onarımı görevi köprüler Dairesi Başkanlığınca yürütülmektedir. Köprü ve sanat yapısı yeterince yok iken köyyolları üzerinde ihtiyacı karşılayacak miktarda büz ve menfezler yapılmıştır. Daha sonra toplam açıklığı 150.572 mt. olan 11734 adet köprü yapılmıştır. Ayrıca teşkilatın ihtiyacı olan toplam 501.747 m2 sosyal tesis inşa edilmiştir. 1964-1984 yıllarındaki köprü uygulamalarını detaylı olarak gösteren cetvel ve grafikler Ek.3 ve Ek.7 ve Ek.8 de dir.

Cumhuriyetimizin ilk yıllarında 442 sayılı Köy Kanunu ile köy tüzel kişiliklerine bırakılan içmesuyu yapımı zamanla ihtiyaçları karşılayamaz hale gelmiş ve ciddi sorunlar oluşmuştur. Toplumun ihtiyaçları karşısında bu sorunlara ciddi ve kalıcı çözümler getirebilmek için 1938 yılında Bayındırlık Bakanlığı Yapı İşleri Dairesi Reisliği bu konu ile görevlendirilmiştir. Daha sonra da 6200 sayılı Kanunla 18.2.1952 de kurulan DSİ Genel Müdürlüğü bu sahada çalışmalar yapmıştır.

YSE Genel Müdürlüğü kurulunca, köy içmesuyu yanında sondaj çalışmaları ile 178 sayılı Kanuna göre Askeri Garnizonlara da yeterli ve sağlıklı içme ve kullanma suyu temin etme görevi de verilmiştir.

İçmesuları Dairesi Başkanlığının Plan Program ve denetiminde nüfusu 3000 ve daha altındaki Belediye, Kasaba, ve köy olarak tanımlanan yerleşim birimleri ile köylere bağlı mahalle, mezra, kom ve oba’lara yeterli miktarda içmesuyu götürülmesine özen gösterilmektedir.

Ülkemizin kırsal kesiminde YSE Genel Müdürlüğünün içmesuyu götürmekle yükümlü bulunduğu 78.191 ünite bulunmaktadır.

1965 ve 1984 yıllarındaki içmesuyu durumu incelendiğinde yapılan hizmetlerin büyüklüğü de daha net götürebilmektedir.

1965 Yılındaki durum

Suyun durumu ünite sayısı %’si

-Yeterli içmesuyu olan 14.844 16

-Yetersiz içmesuyu olan 15.991 17

-İçmesuyu olmayan 57.698 67

-İçme ve kullanma suyu 40 -

olan Askeri Garnizon

-Yapılan sondaj hizmeti 103 -

YSE kurulduktan sonra 1984 yılı sonundaki durum.

Ünite Faydalanan

Suyun durumu Sayısı % Nüfus %

-Yeterli içmesuyu olan 38.584 45 11.224.820 58 #9;

-Yetersiz içmesuyu olan 13.252 17 9; 4.226.399 22 9;

-Sağlıklı İçmesuyu olmayan 26.355 34 9; 3.806.413 20 9;

-İçme ve kullanma suyu #9; 9; 9; 9; 9; 9; #9; #9; #9; #9; #9;

olan Askeri Garnizon #9; #9; 1.425 - - #9; -

-Yapılan sondaj hizmeti 6.186 - - #9; -

Devlet Planlama Teşkilatına 1982 yılında sunulan “İçmesuyu On Yıl Planı” ile 1990 yılından sonraya susuz ünite bırakılmaması hedef alınmıştır. Bu plana göre her yıl 3544 üniteye yeni tesis yapılacak, 1000 ünitenin de tesisi onarılıp yenilenecektir.

Yeni ve yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi yetmişli yılların ortalarından beri dünyadaki birçok ülkede birinci derecede öncelik kazanmıştır.

YSE Genel Müdürlüğü de; küçük akarsulardan faydalanarak dağ ve orman köylerine hidroelektrik santral kurmak suretiyle dağ köylerini elektriğe kavuşturmaya çalışmıştır.

1970 yılında 1312 sayılı TEK Kanunu çıktıktan sonra köylerin elektriklenmesi Ulusal Elektrik Sisteminden yararlanılarak yapılmaktadır. Yapılan çalışmalar sonucunda küçük santraller konusunda kurulu gücü genelde 1 MW’a kadar olan küçük akarsu, memba ve sulama tesislerinden yararlanılarak küçük hidroelektrik santrallerinin YSE Genel Müdürlüğünce tesis edilmesi için düzenlenen protokol 13.8.1982 tarihinde Bakanlığımız ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı arasında imzalanmıştır.

Bu çalışmalar sonucunda kırsal nüfusun % 68 elektriğe kavuşturulmuştur. 31.12.1984 tarihi itibariyle 24129 köyümüze elektrik hizmeti götürülmüştür. 12026 köyümüz ise bu hizmetten yararlandırılamamıştır. Bu köylerin 1988 yılı sonuna kadar elektriğe kavuşturulması planlanmıştır.

Sayfa Başı