10. TUZLU BİR ARAZİDE TARIM YAPILIRSA NELER UYGULANMALIDIR?

· Mevcut Tuz Şartlarına Dayanıklı Bitkiler Seçilmelidir.

· Tohum Çevresinde Tuz Birikimini Engelleyecek Şekilde Ekim Yapılmalıdır.

· Sık Sulama Yapılmalıdır.

Bazı durumlarda tuzluluğun tamamen giderilmesi oldukça yüksek maliyet getirmektedir. Bilhassa sulama suyunun kalitesi kötü ise veya toprağın su geçirgenliği kafi değil veyahutta drenaj yeterli değilse bu gibi şartlar altında tarımsal işlemlerde değişik yöntemler uygulanmalıdır. Tuzluluğun giderilmesi ve kontrolu için genelde tek bir yol yeterli olmadığından çeşitli teknik işlemler birlikte uygulanır.

Bitkilerin tuza duyarlılığı, bitki çeşidine göre büyük farklılıklar gösterebilmektedir. Bazı bitki türleri yüksek tuz konsantrasyonuna herhangi bir zararlanma göstermeden dahi dayanabilmektedir. Dayanıklı bitkiler istisna edilirse, tuzluluğun artması ile verim azalır. Bitkilerin toprak tuzluluğuna, sulama suyu tuzluluğuna, bor’a ve değişebilir sodyuma dayanıklılık sınırlarını ve kritik tuzluluk değerlerine göre verimde meydana gelebilecek tahmini azalışlar çizelgeler halinde verilmiştir.

Tuzlu koşullarda çalışırken bitki yetiştirme tekniklerinde bazı değişiklikler yapmak gerekir. Ekimden önce yıkama yapılması tuzluluk zararını azaltır. Tuzun toprakta yığılması yada birikmesi yatak şekline ve sulama yöntemine bağlıdır.

Tohum yatağı şekli ve tohum ekme şekli tuz zararının artmasında veya azalmasında önemlidir. Tohumlar tuz birikme bölgesinden uzak noktalara ekilmelidir. Tohum, çevresinde fazla tuz birikimi olmayacak uygun bir yere ekildiğinde filiz sürer. Yapılan çalışmalardan elde edilen sonuçlara göre sırta ekim en iyi sonucu vermiştir. Karık usulu sulamada su yatağın yukarı kısmına doğru hareket ederken tuzlarıda eriterek beraberinde taşır böylece yatağın üst kısmı çok tuzlu hale gelir. Münferit düz tek sıra yataklarda bir sulama mevsimi sonunda üst toprak 4 milimhos'a (dS/m) kadar tuzlulaşabilir.

Çift düz yataklarda, yanal yüzeyleri terkedip izafi olarak tuzdan ari hale gelmelerini sağlayan tuzun büyük bir kısmı yatağın merkezine taşınır. Bu tip yataklarda, üst toprakta 8 milimhos'a (dS/m) kadar ulaşan tuz seviyesi önemli bir zarar yaratamaz. Eğer önemli bir zarar yaparsa yatağın ortasındaki tuzlu bölge, yanlara doğru genişlemiştirki haliyle bundan yanal yüzeylerde tuzlulaşabilir. Tuz yığılan bölgenin altındaki meyile tohumlar emniyetle ekilebileceğinden meyilli yataklar tuzlu topraklar için uygundur. Bu şekilde tuz tohum etrafında yığılacak yerde topraktan uzağa taşınır.

Resim 38. Tek sıra yatak şeklinde ekim yapıldığında toprakta tuz birikimi

Resim 39. Çift sıra yatak şeklinde ekim yapıldığında toprakta tuz birikimi

Çizelge 9. Bitkilerin toprak (EC_t)¹ ve sulama suyu (EC_s) tuzluluğuna gösterdikleri direnç ve

bunlara bağlı olarak potansiyel verimleri ²

TARLA BİTKİLERİ

% 100 (A)

EC_tEC_s

% 75

EC_tEC_s

% 50

EC_t EC_s

% 0

EC_tEC_s

% (B)

düşüş

Arpa⁴

Pamuk

Şekerpancarı⁵

Sorgum

Buğday^4,6

Sert buğday

Soya fasulyesi

Börülce

Yerfıstığı

Çeltik

Şekerkamışı

Mısır

Bakla

Fasulye

8.0

7.7

7.0

6.8

6.0

5.7

5.0

4.9

3.2

3.0

1.7

1.5

1.0

5.3

5.1

4.7

4.5

4.0

3.8

3.3

2.1

2.0

1.1

0.7

8.4

9.5

6.3

7.0

4.1

5.1

5.9

3.8

4.2

2.3

8.7

8.4

7.5

5.6

6.3

6.9

4.2

4.7

2.7

3.4

4.0

2.5

2.0

1.5

9.9

7.5

9.1

4.9

7.2

5.9

6.8

3.6

6.7

8.7

5.0

6.0

3.3

4.8

6.8

3.9

4.5

2.4

6.6

6.3

8.7

6.7

8.8

4.4

7.6

6.7

8.0

4.2

5.0

5.2

7.0

4.3

7.1

5.4

5.9

9.6

SEBZELER

Kırmızı Pancar⁵

Kabak

Karnıbahar

Domates

Hıyar

Ispanak

Kereviz

Lahana

Patates

Tatlı mısır

Tatlı patates

Biber

Marul

Turp

Soğan

Havuç

Fasulye

4.0

3.2

2.8

2.5

2.0

1.8

1.7

1.5

1.3

1.2

1.0

2.7

2.1

1.9

1.7

1.3

1.2

1.1

1.0

0.9

0.8

0.7

6.8

4.8

5.5

5.0

4.4

5.3

5.8

4.4

3.8

3.3

3.2

3.1

2.8

2.3

4.5

3.2

3.7

3.4

2.9

3.5

3.9

2.9

2.5

2.2

2.1

1.8

1.9

1.5

9.6

6.3

8.2

7.6

6.3

8.6

9.9

7.0

5.9

6.0

5.1

5.0

4.3

4.6

3.6

6.4

4.2

5.5

5.0

4.2

5.7

6.6

4.6

3.9

4.0

3.4

2.9

3.0

2.4

9.4

8.6

9.0

8.9

7.4

8.1

6.3

9.1

8.4

6.8

8.1

6.7

7.1

5.8

6.0

5.9

5.0

5.4

4.2

9.0

9.2

9.9

7.6

6.2

9.7

MEYVELER⁷

Hurma

Greyfurt

Portakal

Şeftali

Kayısı

Üzüm

Badem

Erik⁸

Böğürtlen

Çilek

4.0

1.8

1.7

1.6

1.5

1.0

2.7

1.2

1.1

1.0

0.7

3.4

3.3

2.9

2.6

4.1

2.8

2.9

2.6

1.8

7.3

2.2

1.9

1.8

2.7

1.9

1.8

1.2

4.9

4.8

4.1

3.7

6.7

4.1

4.3

3.8

2.5

3.3

3.2

2.7

2.5

4.5

2.8

2.9

2.5

1.7

8.0

6.1

5.8

6.8

7.1

6.0

4.0

5.4

5.3

4.3

3.8

7.9

4.5

4.7

4.0

2.7

3.6

9.6

YEM BİTKİLERİ

Yüksek Otlak Ayrığı

Otlak ayrığı

Bermuda gras⁹

Arpa (yeşillik)⁴

İngiliz çimi

Gazal boynuzu¹⁰

Yumrulu kanyaş

Yüksek yumak

Agropyron sibiricum

Adi fiğ

Sudanotu

Yabani Çavdar

Börülce (yemlik)

Yonca tırfıl

Sesbania exaltata

Sph.salsula

Yonca

Salkım yulaf

Mısır (yemlik)

İskenderiye Üçgülü

Domuz ayrığı

Çayır tilki kuyruğu

Çayır üçgülü

Melez üçgül

Ak üçgül

Çilek üçgülü

7.5

6.9

6.0

5.6

5.0

4.6

3.9

3.5

3.0

2.8

2.7

2.5

2.3

2.2

2.0

1.8

1.5

5.0

4.6

4.0

3.7

3.3

3.1

2.6

2.3

2.0

1.9

1.8

1.7

1.5

1.3

1.2

1.0

9.5

8.9

7.5

7.9

7.8

9.8

5.3

8.6

6.9

4.8

3.6

5.9

5.8

5.4

5.0

5.2

5.9

5.5

4.1

3.6

9.0

7.4

7.2

6.4

5.9

5.0

5.3

5.2

6.5

3.5

5.7

4.6

3.2

2.4

3.9

3.8

3.6

3.3

3.5

3.9

3.7

2.7

2.4

7.6

7.1

4.9

9.4

9.3

8.8

8.0

8.6

9.6

6.7

5.7

9.8

8.7

8.1

6.7

7.4

7.8

5.0

9.6

7.4

4.8

3.3

6.3

6.2

5.9

5.3

5.7

6.8

6.4

4.5

3.8

7.6

9.8

8.1

7.8

5.0

9.3

7.9

6.6

4.2

6.9

6.4

7.1

7.6

6.4

4.0

4.3

6.0

7.3

7.0

7.3

8.4

7.4

5.7

6.2

9.6

Çizelge 9. un başlığında ve bitki isimlerinin yanında verilmiş olan rakamlarla ilgili olarak aşağıdaki açıklamalar gözönünde bulundurulmalıdır.

A: Verimi düşürebilen tuzluluk sınırı (dS/m)

B: Tuzluluk sınır değerine ilave her birim artışa karşılık verimde % düşüşü ifade etmektedir.

1. Bu veriler bitkilerin tuzluluğa nisbi dayanıklılıkları ile ilgili bir rehber niteliğindedir. Kesin veriler iklim ve toprak koşulları ile kültürel işlemlere bağlıdır. Jipsli topraklardaki bitkiler belirtilen sınır değerden yaklaşık 2 dS/m daha yüksek bir toprak tuzluluğuna (EC_t) dayanabilmekteyken direnç gösterdikleri sulama suyu tuzluluğu (EC_s) ise değişmemektedir.

2. EC_t 25^°C’de desiSimens/metre (dS/m) olarak toprak saturasyon süzüğünün elektriksel iletkenliğinin ölçülmesi ile belirlenen ortalama kök bölgesi tuzluluğunu, EC_s dS/m olarak sulama suyunun elektriksel iletkenliğini ifade etmektedir. Toprak ve sulama suyu tuzluluğu arasındaki ilişki dikkate alınarak ( EC_t = 1.5 EC_s ) yıkama fraksiyonunun yüzde 15-20 olduğu, kök bölgesinde yukarıdan aşağı doğru su kullanım paterninin yüzde 40-30-20-10 olduğu kabul edilmiştir.

3. %0 potansiyel verim yada maksimum EC_tbitkinin büyümesinin durduğu dönemdeki kuramsal toprak tuzluluğunu belirtmektedir.

4. Arpa ve buğday çimlenme ve çıkış aşamasında daha az dayanıklıdır. EC_t bu dönemlerde özellikle üst toprakta 4-5 dS/m yi aşmamalıdır.

5. Pancar çimlenme aşamasında daha hassas olduğundan ekim alanı topraklarının EC_t değeri 3 dS/m yi aşmamalıdır.

6. Yarı bodur ve kısa çeşitler daha az dayanıklı olabilirler.

7. Bu veriler toprakta Na ve Cl iyonlarının hakim olmadığı durumlarda uygundur.

8. Dayanıklılık üründen ziyade ağacın büyümesi esas alınarak değerlendirilmiştir.

9. Verilen dayanıklılık değeri birkaç çeşide ait verilerin ortalamasıdır.

10.Geniş yapraklı olanları dar yapraklılara nazaran daha az dayanıklı gözükmektedir.

Herhangi bir toprak tuzluluğunda nisbi verim ;

Y=100 - B ( EC_t - A ) eşitliği ile hesaplanmaktadır.

Örneğin; yonca bitkisinde EC_t kök bölgesi ortalama tuzluluğu 5.4 dS/m olduğunda nibi verim (Y);

Y = 100 - 7.3 (5.4 - 2.0)

Y = % 75 olmaktadır.

Çizelge 10. Elektriksel iletkenliğe göre sınıflandırmanın bitkiler açısından genel anlamı

Elektriksel iletkenlik

(EC dS/m)

Bitki veya ürünün durumu

0-2