Geçmiş tarihimiz incelendiğinde Türk soyunun doğrudan başlattığı göç binlerce yıl sürmüş olup, Asya ve Avrupa kıtaları üzerinde çok geniş alanlarda ve muhtelif zamanlarda kurulan imparatorluklarla yayılmıştır. Bu yayılma Osmanlı İmparatorluğunun genişleme devrinde de devam etmiştir. Osmanlı İmparatorluğunun gerileyişi ve çöküşe gitmesi nedeniyle veya diğer bölgelerde kalıp başta yerleşim ve sosyo-ekonomik sıkıntılarla zor duruma düşen soydaşlarımızın zaman zaman büyük kitleler halinde Anadolu’ya göç etmeleri yurdumuzda da İskan sorunlarının büyümesine sebep olmuştur.

Ayrıca yurt içinde bazı vatandaşlarımızın da çeşitli nedenlerden dolayı iskana ihtiyaç duymaları sorunların çözümünü daha da zorlaştırmıştır. Çünkü gerek yurt dışından göç yoluyla gelen soydaşlarımızın ve gerekse yurt içindeki iskanı yapılan vatandaşlarımızın yaşamlarını sürdürebilmeleri ve ekonomiye de katkıları olabilmesi için başta toprak olmak üzere bir takım ihtiyaçlarının da devlet tarafından karşılanması gerekmektedir.

Bu sorunların sağlıklı olarak ve kalıcı bir çözüme kavuşturulması için değişik kurum ve kuruluşlarda çalışmalar yapılmış olup yine değişik tarihlerde birçok mevzuat ve kanun çıkarılmıştır.

İşte Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünün kuruluş nedeni de söz konusu hizmetlerin daha derli toplu ve düzenli sunulabilmesi için yapılanmanın sağlanması amacını taşımaktadır.

Cumhuriyetimizin ilk yıllarından bu güne kadar çeşitli Bakanlıklar bünyesinde ve günün değişen koşullarında ülke düzeyinde önemli hizmetler veren köklü kurumlardan biri olan Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünün kuruluş seyri şöyle özetlenebilir.

- İskan hizmetleri ilk defa 9 Mart 1916 tarihinde kurulan “MUHACİRİN VE AŞAİR MÜDÜRİYET UMUMİYE”si tarafından yürütülmüş, 1922 tarih ve 929 sayılı nizamname ile de Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti bünyesinde sürdürülmüştür.

- 1924 tarih ve 352 sayılı kanun ile MÜBADELE VE İMAR İSKAN adıyla vekalet olmuştur.

- 11 Aralık 1924 tarihinde lağvedilerek 529 sayılı kanun ile bütün hak ve vazifeleri Dahiliye vekaletine devrolunmak suretiyle “ İSKAN MÜDÜRİYETİ UMUMİYE’si kurulmuştur.

- 18.11.1935 tarih ve 2829 sayılı kanun ile Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine bağlanmıştır.

- 1936 yılında Atatürk’ün “ Her Türk Çiftçi ailesinin geçineceği ve çalışacağı toprağa malik olması lazımdır. Vatanın büyük temeli ve imarı bu esastadır” direktifleriyle ülkenin önemli bir davasının çözümü için 15.6.1945 tarihinde 4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu yürürlüğe girmiştir.

- 1945 yılından önce İskan kanunlarına dayalı olarak çıkarılmış bulunan ( Toprak Tevzi Talimatnamesi) uyarınca Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğüne bağlı Toprak Tevzi Komisyonları ile yapılmakta olan toprak dağıtımı uygulamaları 6.7.1945 tarih ve 4784 sayılı kanunla kurulan ve Tarım Bakanlığına bağlanan TOPRAK İŞLERİ UMUM MÜDÜRLÜĞÜ’ne devredilmiştir.

- 1950 yılında iç ve dış İskan sorunlarının toprak dağıtımıyla ilgisi de dikkate alınarak ve bütçede ekonomi sağlamak amacıyla iki ayrı Bakanlığa bağlı bulunan İskan İşleri Umum Müdürlüğü ile Toprak İşleri Umum Müdürlüğü 5613 sayılı Kanun ile Tarım Bakanlığı bünyesi içerisinde “ TOPRAK VE İSKAN İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ” haline getirilmiştir.

Daha sonra sırasıyla;

- 5840 sayılı Kanun ile Başbakanlığa,

- 7116 sayılı Kanun ile İmar ve İskan Bakanlığına,

- 16.7.1964 gün ve 6/3349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Köy İşleri ve Kooperatifler Bakanlığına

- 14.12.1983 günlü 235 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname ile Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığına,

- 08.06.1984 gün ve 212 sayılı Kararname ile de YSE, TOPRAKSU ve TOPRAK VE İSKAN İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜKLERİ’nin kaldırılması ile kurulan ve Tarım,Orman ve Köyişleri Bakanlığına bağlanan KÖY HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ bünyesinde yer almıştır.

Dışardan göç edip gelenlerle içte mevcut İskan sorunlarının halli amacıyla 1913 yılından itibaren bir adet nizamname ve 53 adet Kanun yürürlüğe konularak iskan sorunlarının halline çalışılmış olup bu sorunların derli toplu bir şekilde ele alınması 21.6.1934 tarihinde yürürlüğe giren 2510 sayılı İSKAN KANUNU ile olmuştur. Bu Kanun kapsamına Göçler, Mülteciler, Göçebeler, Gezginciler ve zorunlu hallerde yerli halktan naklen İskana tabi tutulanlar girmektedir.

2510 sayılı İskan Kanunu uygulamalarında yeterli kaynak bulunamadığından tam etkili olunamamıştır. Bu nedenle 29.6.1970 tarihinde 2510 sayılı İskan Kanununa ek 1306 sayılı Kanun çıkarılmıştır. 1306 sayılı Kanun ile İskan hizmetlerinin daha etkin ve Bütçeye bağlı olmadan yürütülebilmesi için bir fon kurularak borçlanma esası getirilmiştir. Borçlanma ile yapılan İskan, belli vadelerle ve taksitler halinde geriye dönüşümlü olmaktadır.

Gerek kuruluş kanunları ve gerekse İskan Kanunu ile Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu çerçevesi içerisinde Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünün görevleri aşağıdaki şekilde sıralanabilir.

- Devlet eliyle yapılacak kamulaştırmalar sonucu taşınmaz mallarını terk etmek zorunda kalacak nüfus ile göçmen göçebeler ve yerinde kalkındırılamayan orman içi köylerini tarım içi ve tarım dışı sahalarda iskan etmek,

-Yerleşim yerinin elverişsizliği nedeniyle yerinde kalkındırılması imkanı olmayan yol, içme suyu ve elektrik gibi alt yapı hizmetlerinin pahalıya mal olacağı tesbit edilen köyleri, daha elverişli yerlere nakletmek veya mahalle, kom, mezra gibi dağınık yerleşimleri yeni bir yerleşim yerinde toplamak,

- Köy gelişme merkezleri kurulmasını amaçlayan projeler ile köylere imar planlarına dayalı köy içi altyapıları, sosyal tesisler ve istihdam yaratıcı ekonomik tesisler götürmek,

- Köylünün konut ve tarımsal tesis ihtiyacını krediler ve teknik yardımla desteklemek, ihtiyaçlı köylere arsa vermek,

- Deprem riskinin en fazla olduğu aktif deprem kuşaklarında bulunan köylerdeki nüfusun konut ve tarımsal tesislerini depreme dayanıklı hale getirmek için kredileme yöntemi ile yenilemek ve bu nüfusun sosyal ve ekonomik yönden kalkındırılmalarını sağlamak,

- Serbest göçmen işlerini yürütmek ve Özel yasaları uyarınca iskanlı göçmen kabul etmek,

Bakanlıkların yeniden düzenlenmesi ve çalışma esasları hakkındaki 28.2.1982 tarih ve 8/4334 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesine göre Genel Müdürlüğün son düzenlenmesi yapılmıştır. Bunlar;

- Araştırma Plan-Program Dairesi Başkanlığı

- Arazi Dairesi Başkanlığı

- İskan Dairesi Başkanlığı

- Köy Yapım Dairesi Başkanlığı

- Makine İkmal Dairesi Başkanlığı

- Mali İşler Dairesi Başkanlığı

- Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığı

- Baş Müşavirlik

- Teftiş Kurulu Başkanlığı

- Hukuk Müşavirliği

- Sivil Savunma Uzmanlığı

olmak üzere 7 Daire Başkanlığı ve 4 Danışma ve yardımcı biriminden oluşmaktadır.

3.3.2. Taşrada;

- 67 ilde Toprak-İskan Müdürlüğü

- Yapı Malzemeleri Atölye Müdürlüğü(Ankara)

- Tamir Atölyesi Müdürlüğü (Ankara)

birimlerinden oluşmaktadır. Bu yapılanma ile ilgili detaylı organizasyon şeması EK-1’de gösterilmiştir.

Toprak ve İskan Genel Müdürlüğü’nün uygulamakla yükümlü olduğu yasalar uyarınca arazi, iskan, köysel alanda fiziksel yerleşim düzenlemesine ilişkin ülke düzeyinde Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün kuruluşuna kadar gerçekleştirilen köye ve köylüye yönelik hizmetler aşağıda özetlenmiştir.

1945 tarihinde yürürlüğe giren 4753 sayılı “ Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu “ ile topraksız ve yeterli toprağı olmayan çiftçi ailelerinin tespit edilen belirli bir norm üzerinden yeter gelirli tarımsal aile işletmeleri olmaları ve üretken hale gelebilmeleri sağlanmıştır.

1947 yılından 1971 yılına kadar ülke düzeyinde yaygın olarak devam eden toprak dağıtımı uygulamaları 1971 yılında Anayasanın öngördüğü biçimde Toprak Reformu’na geçilmek üzere ve bu maksatla arazi rezervi sağlamak üzere ertelenmiştir.

Diğer taraftan 4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Hakkındaki Kanun ve bu kanunun bazı maddelerini değiştiren bazı yeni ve geçici maddeler eklenmesine dair 5618 sayılı kanunlar uyarınca tarımsal ve ekonomik şartlara göre, köy, kasaba ve şehir tüzel kişiliklerine ayrılan mera tahsis çalışmalarına 1757 Sayılı Toprak ve Tarım Reformu Yasası Yürürlükten kaldırılana kadar devam edilmiştir.

1947-1978 Yılları Arasında Yapılan Topraklandırma ve Mer’a Tahsisi Uygulamaları aşağıda gösterilmiştir:

Topraklandırılma yapılan köy sayısı 9; 9; 9; 9; 7244 Adet

Topraklandırılan aile sayısı 446.743 9; “

Dağıtılan arazi ; ; ; ; ; 22.053.725 Dekar

Hazine adına tescil edilen arazi ; ; ; 24.919.167 ; “

Köy tüzel kişiliği adına tescil edilen mer’a 41.720.046 ; “

Mer’a tahsis edilen köy sayısı #9; #9; #9; #9; 4.466 Adet

Mer’a yaylak-kışlak tahsis edilen arazi ; ; 33.971.770 Dekar

Toprak dağıtımı ve mer’a yaylak ve kışlak tahsis çalışmalarının yıllara göre dağılımı Ek-2- deki tabloda gösterilmiştir.

4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu 1972 yılında 1757 sayılı kanunla iptal edilmiştir. 1757 sayılı kanunun 234. maddesi 4753 sayılı kanundaki bazı görevleri Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğüne vermiş ve kiralama hizmetleri yönetmelik esaslarına göre 1978 yılına kadar yürütülmüştür. Ancak 1757 sayılı kanun da 1978 yılında Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir. İptal edilen Toprak ve Tarım Reformu Kanununun yenisi çıkıncaya kadar “Topraksız ve az topraklı çiftçilerin tespiti ile Hazine Arazilerinin kiraya verilmesi” görevi 106 sayılı protokol ile Maliye Bakanlığı (Milli Emlak Genel Müdürlüğü), Köy İşleri ve Kooperatifler Bakanlığı(Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğü) ve Toprak ve Tarım Reformu Müsteşarlığınca beraber yürütülmeye devam edilmiştir.

1947-1978 yılları arasında yapılan kiralama hizmetleri aşağıda gösterilmiştir.

Kamulaştırma Hizmetleri 2510 Sayılı İskan Kanunu ve 1970 yılında buna ek olarak çıkarılan 1306 sayılı yasanın Ek.8. maddesinin (h) bendine göre 1976-1984 yılları arasında kamulaştırılan ve satın alınan arazi ve arsalar hazine adına tescil edilip Maliye Bakanlığından da tahsisi alınarak yeni yerleşim yeri, Tarımsal İskan ve Şehirsel İskan gibi kanun amaçlarına göre aşağıdaki şekilde değerlendirilmiştir.

-25 köyde 17.787 dönüm arazi 90.499.634 TL. karşılığında satın alınmış veya kamulaştırılmıştır.

- 10 ilde 115.855 dönüm arazi 18.883.885 TL. ye satın alınmış ve Toprak ve İskan İl Müdürlükleri Hizmet Binası yapımı alanı olarak kullanılmıştır.

- Çeşitli illerde 278.937.992 dönüm arazinin de tahsisi alınarak iskan hizmetlerinde kullanılmıştır.

Kredilendirme hizmetlerinde zaman için de değişiklikler yapılmıştır. Son şekline göre bu uygulamaları 2 ana başlık altında toplamak mümkündür.

Bu uygulamada hak sahiplerinin borçlandırılması; maliyet üzerinden ve 5’nci yılın Ocak ayından başlamak üzere 20 yılda 20 eşit taksitte ve faizsiz olarak geri ödemek üzere yapılır.

İskanen verilen arsa ve arazi hazineden temin edilmişse rayiç bedel üzerinden, satın alma yada kamulaştırma yoluyla temin edilmiş ise satın alma veya kamulaştırma bedeli üzerinden faizsiz olarak 5. yılın Ocak Ayı’ndan başlamak üzere 20 yılda 20 eşit taksitte geri ödenmek üzere borçlandırılırlar.

&#Devlet eliyle tarımsal iskan edilenlere açılan canlı (hayvancılık) ve cansız (araziyi işlemesi için traktör ve gerekli ekipmanları) donatım kredileri ilk iki yılı sadece faizi, sonraki 5 yılı ise faiz ve ana para taksiti olmak üzere 7 yıl vadelidir ve % 10 faizlidir.

Tarımsal İskana alınan ailelere, arazilerini işletebilmeleri için dışarıdan temin etmek zorunda oldukları girdileri karşılamak amacıyla hesaplanarak bulunan miktar üzerinden açılır ve yıllık verilir. 3 yıla kadar üst üste verilebilir. % 10 faizlidir.

Köylerin kendi sınırları içinde uygun bir yere nakli veya dağınık yerleşime sahip köy ve bağlılarının toplulaştırılması, yada köy gelişme alanlarında konut yapacak ailelere açılan kredidir. Bu kredi zaman zaman Bakan Onayı ile belirlenen miktar üzerinden açılır Yıllık % 12 faizli olup 5. yılın Ocak Ayı’ndan başlamak üzere ana para 20 yılda 20 eşit taksitte geri ödenir.

Ayrıca Topraklandırma Yasası gereğince Topraklandırılan çiftçi ailelerinin üretken hale gelebilmelerini ve gelişmelerini sağlamak amacıyla, yasa uyarınca kurulan özel fon’dan yapı, tesis ve onarımı ile canlı cansız donatım kredileri ve hazırlanan projelere dayalı olarak verilen yıllık işletme kredileriyle desteklenmelerine çalışılmıştır.

1947-1978 Yılları Arasında Yapılan Kredi Çalışmaları Aşağıda Gösterilmiştir.

Kredilendirilen aile sayısı 131.127 Adet

Verilen toplam kredi (TL.) 331.563.511 TL.

Aile başına düşen ortalama kredi (TL.) 2.528 TL.

Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğü, 1934 yılından itibaren uzun yıllar 2510 sayılı İskan kanununu uygulamış ve genellikle yurt dışından gelen serbest ve iskanlı göçmenlerin yurda kabulleri ve iskanlarına yönelik sürekli çalışmalar yapmış ve münferit olarak da yurt içinde göçebe ve gezginci olarak yaşayan nüfusun yerleştirilmesini sağlamaya çalışmıştır.

Ancak, yurt kaynaklarının sınırlı oluşu ve yurt içi iskan sorunlarının giderek önemli boyutlara ulaşması 2510 sayılı İskan Kanununun öngördüğü klasik iskan, yerini; 1970 yılında yürürlüğe giren 1306 sayılı İskan Kanunu ile geriye dönüşlü ve borçlandırma yoluyla dinamik bir yapılanmaya terketmiştir.

1306 sayılı kanun ile, iskanı gerekenlerin plan ve projelere dayalı olarak tarımda ve tarım dışında iskanları sağlanarak yeter gelirli aile işletmeleri haline gelmeleri hedef alınmıştır.

İskan hizmetleri iki şekilde gerçekleştirilmiştir.

Özellikle dış ülkelerden gelen Türk soyundan Türk kültürüne bağlı bulunan göçmen ve mültecilerin iskanı, zaman zaman dış iskanı ön plana çıkarmıştır.

Bu hizmete ilişkin 1923-1984 yılları arasında yapılan çalışmalar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Tablonun incelenmesinden de görüldüğü gibi 1923-84 yılları arasında 182393 ailede 713852 nüfus iskan edilmiş aynı yılları arasında da 165595 ailede 629407 nüfus serbest göçmen olarak yurdumuza kabul edilmiştir.

Yurdumuza gelen göçmenlere yeteri kadar arazi , konut, tarım araç ve gereçleri ile zanaatkar göçmenlere sermaye kredisi verilmek suretiyle, üretken hale getirilmeleri sağlanmıştır.

Ayrıca 2641 sayılı Özel Yasa ile yurdumuza kabul edilen Afgan Göçmenlerinin yurdumuza getirilerek geçici ve kesin iskanları, üretici hale getirilmeleri, eğitimleri ve Türk Vatandaşlığına alınmaları gibi faaliyetler Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünce yürütülmüştür.

Afganlı göçmenlerin ilk kafilesi 3 Ağustos 1982 yılında yurdumuza gelmiş ve 25 Ağustos 1982 tarihine kadar 12 kafile halinde devam ederek tamamlanmıştır.

Bu göçmenler Adana’da belirli bir süre karantina altında tutulduktan sonra geçici iskan yerleri olan Kayseri, Gaziantep, Malatya, Sivas, Kırşehir, Diyarbakır, Hatay, Van, Şanlıurfa ve Tokat illerine yerleştirilmiştir.

Daha sonra bu göçmenler Tokat, Van,, Kayseri, Gaziantep, Hatay, Ş.Urfa illerinde aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi tarımsal ve şehirsel iskana tabi tutulmuşlardır.

Yurdumuzda zorunlu haller dışında iskanlı göçmen kabulü durdurulduktan sonra devlet eliyle yapılan kamulaştırmalar sonucu geçim imkanlarını kaybeden nüfus ile göçebe ve orman içi köylerinin iskanları konusunda yoğun bir çalışma içerisine girilmiştir.

1950-1984 yılları arasında 3485 ailenin tarımsal ve şehirsel iskanları gerçekleştirilmiştir.

Yukarıda görüldüğü gibi 1964-1984 yılları arasında 39 projede 3054 aileye konut ve 1469 aileye de işletme binası yapılmıştır.

3.4.2.3. Fiziksel Yerleşimin Düzenlenmesi Hizmetleri

Köy Modernleşmesini hedef alan fiziksel yerleşim düzenlenmesi hizmetleri; yerleri elverişsiz köylerin nakli ve parçalanmış köylerin kendi köy hudutları içinde mevcut veya yeni bir yerleşim yerinde toplulaştırılması gibi hizmet ve yatırımlarla nüfusu hızla artan bazı köylerin arsa ihtiyaçlarının spekülasyon yaratılmaksızın ve planlı bir şekilde karşılanması amacıyla, köy gelişme alanlarının tefriki çalışmalarını kapsamakta olup, bu çalışmalar 1964 yılından beri sürdürülmektedir.

Köylümüzün yaşamına çağdaş hizmetlerin götürülmesi ilkesi esas alınarak kırsal alandaki yerleşim desenlerini düzenleyecek, sosyo-ekonomik ve kültürel ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde imar planları hazırlayarak; konut, işletme binası, köy konağı, cami, hamam, çamaşırhane, wc, fırın,değirmen, boyahane ve ürün deposu gibi kalıcı yapıların üretilerek hizmete sunulması yurt sathına yayılmıştır.

Bu projelerin başlangıcı olan imar planlarının yapımından önce Fiziksel, Ekonomik, Sosyal, Teknik, Tarımsal, Mali,Hukuki ve Estetik yönden araştırmalar mutlaka yapılmıştır. Bu araştırmaların sonucunda planlanacak yer ve alan tespit edilerek gerekli imar planları yapılmıştır.

İmar planları içerisinde kesinlikle şu unsurlara yer verilmiştir.

- Köy sınırları

- Köy yolları

- Köy yapıları

- İmar adaları

- İmar parselleri

- Köy meydanı

- Pazar yeri ve çarşı

- Küçük el sanatı alanları

İmar Planları uygulaması ise;

- Yeni yerleşim alanlarının planlanması,

- İskan gelişme alanlarının planlanması,

- Mevcudun planlanması, olarak ele alınmıştır.

İmar planı yapılacak alanların seçiminde ise şu kriterler göz önüne alınmıştır.

- % 2- % 15 arasında meyile sahip arazilerden,

- Ekilebilir ve mera vasfı olmayan arazilerden,

- Devletin hüküm ve tasarrufu ile köy tüzel kişiliğine ait arazilerden,

- Sağlam zeminli ve tabii afetlere karşı muhafazalı arazilerden,

Yapılan imar planlarında parseller 400- 1250 m2 arasında düzenlenmiştir.

1971-1982 yılları arasında ve Türkiye genelinde yapılan imar planı cetveli Ek-3 ‘te gösterilmiştir.

Bu hizmet dalının aşamaları olarak da gerek yeni yerleşim yerleri ve gerekse iskan gelişme alanları için yapılan köy imar planı uygulamalarının yıllara göre gelişimi aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Genellikle 3 oda 1 salon ve diğer müştemilatıyla birlikte hazırlanan konut projelerinin alanları 65 m2 ile 96 m2 arasında değişmektedir.

Konut projeleri köylümüzün örf, adet ve gelenekleri, yörelerin iklim koşulları ve deprem şartnameleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Yapı sistemi olarak yığma ve betonarme karkas sistemleri uygulanmıştır.

Yine köylümüzün istekleri ve ihtiyaçlarına göre konut yapımları tek katlı (Konut ve İşletme binaları ayrı ayrı) veya zemin katı işletme üst katı ise konut olmak üzere iki katlı yapılmıştır.

Ayrıca; şehirsel iskan uygulamalarında çok katlı konutlarda yapılmıştır.

1984 yılı sonu itibariyle ve Fiziksel yerleşimin düzenlenmesi başlığı adı altında gerçekleştirilen konut ve tarımsal işletme uygulamalarının iller itibariyle dağılımını gösteren tablo Ek- 4’te yer almaktadır.

Tablonun incelenmesinden de görüleceği gibi 1984 yılı itibariyle 5818 aileye konut ve 3388 aileye de tarımsal işletme binası yapılmıştır. 9;

Diğer taraftan fiziksel yerleşim uygulamalarında bir aileye verilen kredi limitleri de yıllar itibariyle aşağıda belirtilmiştir.

Köylümüzün dini ihtiyaçlarına cevap verecek cami ve minare, idari ve kültürel ihtiyaçlarına cevap verecek köy konağı, muhtar odası, misafir odası, okuma odası ile sosyo-ekonomik ihtiyaçlarını karşılayacak hamam, çamaşırhane, fırın, ürün deposu, boya ve dokuma atölyesi, süt toplama merkezi, mandıra, soğuk hava deposu, wc, şadırvan gibi binalar yapılmıştır.

1976 yılından itibaren belirli kriterlere göre seçilen köylerde imar planlamasına dayalı olarak, yapılan köy içi yolları ve kanalizasyon gibi alt yapılar ile sosyo-ekonomik tesislerin dökümü aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

23.06.1975 tarihinde Dünya Bankası ile yapılan 75.000.000 dolarlık proje anlaşması gereği, 63 köyde hamam,çamaşırhane,köy konağı ve wc gibi sosyal tesis yapımı planlanmış olup, 1982 yılı sonu itibariyle Çorum’da 22 köyde, Çankırı’da ise 10 köyde bu tesislerin yapımı tamamlanmıştır.

Büyük can ve mal kaybına sebebiyet veren tabii afetlerin yol açtığı kayıpların maddi yönünü telafi etmek için milyarca lira harcanmaktadır.

I. Derece Deprem Kuşağı adı verilen ve deprem ihtimalinin en yüksek olduğu bölgeler yurdumuzun % 22’sini teşkil etmektedir.

Deprem afeti vuku bulmadan önce, deprem kuşağı içinde yer alan köylerimizde can ve mal kaybını asgariye indirmek amacıyla; 1976 yılında hazırlanarak Avrupa İskan Fonu’na sunulan 10 yıllık bir periyot içinde 100 milyon dolar kredi verilmesi uygun görülen “Deprem Kuşağındaki Köylerin Yenilenmesi” projesi ile; 1. Derece Deprem Kuşağında yer alan köylerde mevcut çürük nitelikteki konut ve tarımsal yapıların yeniden yapımı veya onarımı ile köylerin imar planları, sosyal tesisler ve istihdam yaratıcı ekonomik tesislerle donatımı hedef alınmıştır.

1979 yılında Deprem Mühendisliği Türk Milli Komitesi ile ortaklaşa bir eğitim semineri düzenlenmiş ve seminerin ışığı altında 1023 köyde anket uygulaması yapılmıştır. İlk defa proje uygulamasına ise 1980 yılında geçilmiş ve 9 köyde toplam 833 ailenin depreme dayanıklı konut ve işletme binalarına kavuşturulması programlanmış, ihaleleri yapılmış ve inşaatları tamamlanarak ailelere teslim edilmiştir.

1982 yılı sonuna kadar “Deprem Kuşağındaki Köylerin Yenilenmesi” projesi için Avrupa Konseyi “İSKAN FONU”ndan ikraz edilen krediler ise aşağıda gösterilmektedir.

Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünce 1962-1969 yılları arasında tüm köylerimizi kapsayan ve köye hizmet götüren diğer kamu kuruluşlarının da kaynak olarak yararlandıkları “Köy Envanter Etütleri” yapılmış ve iller düzeyinde değerlendirilerek kitap haline getirilmiştir.

Ancak, bu envanter rakamları 10 yılı aşkın bir süre içinde geçerliliğini yitirmiş olup,bu nedenle de dinamik bir karakter gösteren ve götürülen özel ve kamu hizmet ve yatırımlarıyla yapısal değişikliğe uğrayan kırsal alan hakkında güncel yeni bilgilere ihtiyaç duyulmasının tabii bir sonucu olarak ATATÜRK’ ün doğumunun 100. Yıl dönümü dolayısıyla yeniden ele alınması düşünülmüştür.

Köy Envanter Etüdlerinin Yenilenmesi,

- Kırsal kesimin ekonomik ve topoğrafik yapısı ile bu sahada yaşayan nüfusun yaşam koşullarını tespit etmeyi,

- Kırsal kesimin sorunlarına çözüm getirmede karar organlarına ışık tutacak veriler elde etmeyi,

- Bilim adamları ve araştırmacıların kırsal alana ilişkin yapılacak çalışmaları için yardımcı bilgiler derlemeyi,

- Kırsal kesime ilişkin yapılan tüm çalışmaları periyodik olarak yinelemek ve zaman süresi içinde kırsal alanda meydana gelecek gelişmeleri izlemek amacını gütmektedir.

Alan çalışmaları için gerekli olan anket formlarının düzenlenmesinde DPT, DİE, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, TODAİE, Tarım ve Orman Bakanlığı, Tapulama Genel Müdürlüğü ile Turizm ve Kültür, Milli Eğitim, İmar ve İskan Bakanlığının yetkili temsilcilerinin görüşleri alınmış ve DİE ile de işbirliği halinde anket formları bastırılarak 1981 yılında etüdlere başlanılmıştır.

Nüfusu 2000’in üstünde olan ve Belediye Teşkilatı olmayan yerleşim birimleri ile bu rakamın altında nüfusu olan yerleşim birimleri etüd kapsamına alınarak, aynı yıl içerisinde 35.100 köyün etüdleri ve kodlama çalışmaları tamamlanmıştır. 1983 yılında 23 ilin ve 1984 yılında da tüm illerin basımı tamamlanarak hizmete sunulmuştur.

Hizmetlerin etkili ve ekonomik bir biçimde sürdürülmesi büyük ölçüde personele, iyi çalışma koşullarının sağlanması ile orantılı bulunmaktadır. Bu nedenle Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğü kendi bünyesinde yerleşim sorununu çözmek için de bir çaba içerisinde olmuş ve bunun tabii sonucu olarak da sağlanan ödenek imkanları ölçüsünde ve bir plan, program dahilinde hizmet binası ve lojman yapımı çalışmalarını sürdürmüştür.

Bu hizmet kapsamında; Ankara, Bursa, Diyarbakır, Edirne, Elazığ, Erzurum, Eskişehir, İstanbul, Kayseri, Konya, Muş illerinde hizmet binası, Diyarbakır, Edirne, Muş Konya, Kastamonu, ve Van illerinde lojman olmak üzere toplam 11 ilde hizmet binası, 6 ilde 25 daireli olmak üzere lojman yapımını gerçekleştirmiştir.

Genel Müdürlüğün yürütmekle yükümlü olduğu yasalar uyarınca hizmet götürdüğü ve yaklaşık 80 binin üzerinde düzensiz yerleşim yeri bulunan kırsal yerleşimin düzenlenmesi çalışmaları ile Devletçe yapılan kamulaştırmalar sonucu iskan hakkı doğan ailelerin, göçebe ve gezginci nüfusun ve yerinde kalkındırılması mümkün olmayan orman içi köylerinin nakline ilişkin ekonomik, sosyal ve teknik konularda gerekli araştırmalar yaparak neyin nerede, nasıl, kimlerle, hangi kaynaktan ve hangi yollarla gerçekleşeceğini ortaya çıkarmak, kısa ve uzun vadeli programlarla hizmetin yıllara göre dağılımını tespit etmek ve geçmiş yıllarda köye yönelik yapılan uygulamaların köy ve köylü sorunlarına ne ölçüde çözüm getirdiğini ortaya çıkarmak ve ileride yapılacak çalışmalara yön vermek amacını gütmektedir.

Genel Müdürlüğün araştırma çalışmaları aşağıda belirtilen konularda yapılmıştır;

- Toprak dağıtımı yapılan köylerde tarla ziraatına dayalı işletmeler için örnek münavebe sistemleri, arazi genişlikleri ile işletme tiplerinin tespitine ilişkin araştırma çalışmaları yapılmış olup daha sonraki dağıtım uygulamalarında bu çalışmalardan yararlanılmıştır.

- Bölgesel koşullara uygun işletme tip ve genişliklerinin tespiti çalışmaları yapılmış ve yayın haline getirilmiştir.

- Kırsal alan yerleşim deseninin düzenlenmesi çalışmalarından yararlanılmak üzere, çevre iklimine, topografyasına, sosyo-ekonomik şartlarına ve yapı malzemesi imkanlarına uygun, sağlıklı, sağlam, ucuz konutlar, işletme tipleri, tip projeler ve imar planları yapmak ve hazırlamak amacıyla bu konutlarda ülke düzeyinde üç yıllık bir araştırma yapılmış, sonuçlar değerlendirilerek yayın haline getirilmiştir.

- Bölgesel şartlara uygun tip köy konutları, tip işletme yapıları, ekonomik sosyal tesislere ait tip projelerin tespitine yönelik yapılan araştırmalar yayın haline getirilerek köye ve köylüye hizmet götüren kurumların istifadesine sunulmuştur.

- Yerleri kamulaştırılan ailelerin sanayi sektöründe istihdamlarını sağlamak ve eğitimlerini yapmak amacıyla, çeşitli fabrikalarda sanayi-iskan araştırması yapılmış olup, işyeri ve değerlendirme çalışmaları sonuçlandırılmıştır.

- 1306 sayılı kanunun Ek-1 ve Ek-2 maddeleri uyarınca, köylerde yapılan konut ve tarımsal işletme yapılarının köylünün istek ve ihtiyaçlarına ne ölçüde cevap verdiğini tespit etmek ve bundan sonraki çalışmalara yön vermek amacıyla “Konut ve Tarımsal Yapılarının Faydalılık Oranı Tespiti” ne İlişkin olarak uygulama yapılan köylerde saha çalışmaları tamamlanmıştır.

Toprak ve İskan Genel Müdürlüğünün yürütmekle yükümlü olduğu hizmetlerde görevli personelin daha randımanlı, daha ekonomik ve daha iyi iş yapmalarını sağlayarak verimliliklerini artırmak ve teşkilata yeni giren elemanları ileriki görevlere hazırlamak ve tüm hizmetlerinin en iyi ve etkin bir biçimde yürütülmesi için hizmet içi ve hizmet öncesi eğitimlere; yer, tesis ve ödenek imkanları ölçüsünde hız ve önem verilmiştir. Harita alımı, imar planı ve aplikasyon çalışmalarında görevlendirilmek üzere 1950-1981 yılları arasında toplam 1063 topografın hizmet öncesi eğitimleri yapılmıştır.

1971-1983 tarihleri arasında ise çeşitli formasyonda 1514 personelin hizmet içi eğitimleri sağlanmıştır.

1950 yılından önce Tarım Bakanlığına bağlı bir kuruluş olan “Toprak İşleri Umum Müdürlüğü” ile Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına bağlı “İskan Umum Müdürlüğü” 1950 yılında kabul edilen 5618 sayılı kanun ile “Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğü” adı altında Genel Bütçe içinde müstakil bütçeli bir kuruluş olarak birleştirilmiştir. Müstakil olarak ilk bütçesi 1951 mali yılı bütçe kanununda yer alan Genel Müdürlük, 1951-1984 yılları arasında kanunlarla verilmiş görevlerini yürütebilmek için çeşitli nitelikte yatırımlar yapmıştır. Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünün 4753 sayılı “Çiftçiyi Topraklandırma”, 2510 ve buna ek 1306 sayılı “İskan” ve 1757 sayılı “Toprak ve Tarım Reformu” kanunları uyarınca yürüttüğü hizmetlerin karşılığı olarak Bütçe Kanunlarında yer alan ödeneklerin yıllar itibariyle dağılımı Ek-5’te gösterilmiştir. Genel Müdürlüğün bütçe ödenekleri; hizmet alanlarının büyüklüğü nispetinde her yıl devamlı artış göstererek 1951 başlangıç yılında 8.691.920TL. iken 1984 yılında bu rakam 8.459.600.000 TL.na yükselmiştir. Özellikle 1970’li yıllardan sonra iskan hizmetlerindeki yoğun artış nedeniyle bütçedeki bu artış, yatırım ödeneklerinin genel bütçe içindeki payında da büyük gelişme göstermiştir.

Kırsal alana yönelik geniş bir görev alanı bulunan Toprak-İskan Genel Müdürlüğünün makine parkı sayısal olarak yeterli görülmekte ise de binek ve iş makinalarının % 43’ü 10 ve daha yukarı yaşlarda olup, ekonomik ömürlerini doldurmuşlardır. Makine parkının cins ve adetleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Genel Müdürlüğün makine parkında 371 adet taşıt ile 109 adet iş makinası mevcut olup, bu taşıt ve iş makinalarının büyük bir bölümünün ekonomik yaşı 15 yıldan büyüktür.

Toprak ve İskan İşleri Genel Müdürlüğünce buraya kadar belirtilen hizmetlerin yürütülmesinde ve sonuçlandırılmasında Ek-1’de görülen Organizasyon şemasındaki idari yapılanma içerisinde ve aşağıdaki cetvelde görülen 581 adedi merkez ve 3323 adedi taşra olmak üzere toplam 3904 adet çeşitli meslek ve nitelikte personel görev yapmaktadır.