Menü

Pratik TUZLU ve SODYUMLU TOPRAKLAR Bilgisi

        1. TUZLU TOPRAKLAR

1.1. TUZLU TOPRAKLARIN OLUŞUMU

• Yağış yetersiz
• Sıcaklık fazla




• Drenaj yolları iyi oluşmamış kapalı havzalarda





• Kurak bölgelerde tuzlu taban suyunun kapillarite ile yükselmesi





• Drenaj sistemi kurmadan toprağın sulanması sonucunda sudan gelen ve toprakta çözünen tuzlar toprakta birikir.
• Drenaj sistemi var fakat bilinçsiz sulama yapılıyor ise yine toprakta tuzlanma görülür.








1.2. TUZLULUĞUN GİDERİLMESİ

• Uygun bir drenaj sistemi kurulur.









• Tuzların topraktan uzaklaştırılması için yıkama suyu uygulanır.




1.3. TUZLU TOPRAKLARIN BİTKİLERE ETKİLERİ

• Toprak çözeltisinin osmotik basıncının yüksek olması nedeniyle su alımının etkilenmesi ve önlenmesi (Toprak suyu, düşük osmotik basınçtan  yüksek osmotik basınca doğrudur.)










• Toprak çözeltisindeki bazı iyonların ve tuzların bitkiler için toksik olmaları nedeniyle bitkilerin metabolik ve beslenme fonksiyonlarının bozulması
• Toprak çözeltisindeki bazı iyonların yüksek yoğunluklarda bulunması, bitkilerin gelişmesi için gerekli bitki besin maddelerinin yeter miktarda alınmasına engel olur.



• Yüksek düzeydeki tuzluluk, toprak mikroorganizmalarının faaliyetlerini ve çoğalmasını olumsuz yönde etkiler.




1.4. BAZI BİTKİLERİN TOPRAK TUZLULUĞUNA DAYANIKLIKLARI

• Tarla bitkilerinden Arpa, Pamuk ve Şekerpancarı en dayanıklılar iken Mısır ve Bakla en dayanıksızdırlar.

• Sebzelerden Kırmızı Pancar, Kabak, Karnabahar ve Domates en dayanıklılar iken Turp, Soğan, Havuç ve Fasulye en dayanıksızdırlar.

• Meyvelerden Hurma hariç hemen hemen hepsi dayanıksızdırlar.

• Yem bitkilerinden Yüksek Otlak Ayrığı, Otlak Ayrığı, Bermuda gras ve Arpa (Yeşillik) en dayanıklılar iken Üçgül’ler hariç diğerleri orta dayanıklılardır.


2. SODYUMLU TOPRAKLAR

• Doğada sodyum döngüsü






2.1. SODYUMLU TOPRAKLARIN OLUŞUMU

• Sodyumlu topraklar genellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde bulunurlar.
• Toprakta değişebilir sodyum miktarının artması sonucu oluşurlar.









2.2. SODYUMLULUĞUN GİDERİLMESİ

• Toprağın geçirgenliği artırılır.
(Derin sürüm, organik madde ilavesi v.b.)







• Drenaj şebekesi kurulur.
(Drenaj yetersizliği olan yüksek taban suyuna sahip sodyumlu
topraklarda)





• Kimyasal ıslah maddeleri ilave edilir.
(Hem toprakları nötralize etmek hem de değişebilir sodyumu uzaklaştırmak için)






• Yıkama işlemi yapılır.











2.3. SODYUMLULUĞUN GİDERİLMESİNDE KULLANILAN KİMYASAL MADDELERİN TOPRAKTAKİ REAKSİYONLARI

JİPS
 

KALSİYUM KLORÜR

SÜLFÜRİK ASİT

KÜKÜRT

2.4. SODYUMLU TOPRAKLARIN
BİTKİLER ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

• Sodyum zehirlenmesi

• Toprak yapısının bozulmasına neden olarak bitki gelişiminin engellenmesi



2.5. BAZI BİTKİLERİN TOPRAK SODYUMLULUĞUNA (Değişebilir Sodyum Yüzdesi, ESP) GÖSTERDİKLERİ DİRENÇ

• Meyveler genellikle 2-10 ESP değerlerine kadar dirençlidir.

• Fasulye, Mercimek, Mısır, Nohut ve Yer fıstığı 10-20 ESP değerlerine kadar dirençlidir.

• Ayçiçeği, Pamuk, Buğday ve Arpa 20-40 ESP değerlerine kadar dirençlidir.

• Çeltik, Yonca, Domates ve Pancar 40-60 ESP değerlerine kadar dirençlidir.

• Otlak ayrığı, Rodos çimi, Bermuda çimi ve Karnal otu >60 ESP değerlerine kadar dirençlidir.





3. TUZLU ve SODYUMLU TOPRAKLARIN SINIFLANDIRILMASI*
 

*: Abrol, I.P., Yadav, J.S.P., ve Massoud, F.I. 1988. Salt-affected soils and their management. FAO Soils Bulletin, 39, Rome.




4. SONUÇ

• Tüm iklim koşullarında toprak kalitesinin bozulmaması için azami dikkat gösterilmelidir.
• Toprak analizleri daima yapılmalıdır.
• Sulama suyunun kalitesine dikkat edilmelidir.
• Sulama suyunun uygun zaman ve miktarda verilmesine çok önem verilmelidir.
• Özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerde su kullanımına çok dikkat edilmelidir.
• Sulama yöntemleri iyi seçilmelidir.
• Sulama yapılan alanlarda drenaj kanalları olmalıdır.
• Toprak kullanıcılarının eğitimi sürekli olmalıdır.
• Sulama yapılan alanlarda devamlı görev yapan teknik elemanlar bulunmalıdır.




ÖZGEÇMİŞ

1963 yılında Gümüşhane’de doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Ankara’da tamamladı. 1981 yılında girdiği Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü’nden 1986 yılında Kimya Mühendisi ünvanıyla mezun oldu. Askerliğini Ulaştırma Asteğmen olarak Gaziemir-İzmir’de 1987-1988 yıllarında takdirname derecesiyle tamamladı. 1990 yılında Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nde çalışma hayatına başladı. Ekim 1994 – Ocak 1998 yılları arasında, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Toprak Anabilim Dalı’nda Yüksek Lisans öğrenimini tamamlayarak “Uzman” ünvanını aldı. Aynı Bilim Dalında Doktora öğrenimini Şubat 1998 - Ekim 2003 tarihleri arasıda tamamlayarak “Doktor” ünvanını aldı. 1997 yılında İngiltere’nin Reading Üniversitesi’nde 1,5 aylık yurt dışı mesleki eğitim aldı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü’nde 1990 – 2000 yılları arasında görev yaptı. Ankara Üniversitesi’nce düzenlenen “33’üncü Dönem Avrupa Birliği ve Uluslararası İlişkiler Temel Eğitim Programı”nı tamamladı. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Köy Hizmetleri 1. Bölge Müdürlüğü, Proje Uygulama Şube Müdürlüğü, toprak ve su kaynakları servisinde 2000 yılından bu yana görev yapmaktadır. İki adet uluslararası yayını, bir adet kitabı, bir adet kitapçığı, üç adet yurt içi yayını ve iki adet makalesi mevcuttur. Evli ve iki çocuk babasıdır. İyi derecede İngilizce bilmektedir.


Dr. Erdoğan IŞIK
Uzman Kimya Mühendisi

Ankara-2004